Nie sposób mówić o japońskim folklorze, nie wspominając o yōkai. W lasach, miastach, domach… te duchy są wszędzie wokół nas. 👀
Yōkai (妖怪) to nadprzyrodzone stworzenia, które są niezwykle obecne w japońskiej kulturze. Termin yōkai można przetłumaczyć jako „duch, demon lub zjawa”. Istnieje ich ogromna różnorodność, od tych najbardziej przerażających po te zupełnie dziwaczne.
Od zarania dziejów te złośliwe lub po prostu psotne duchy inspirują wielu artystów w Kraju Kwitnącej Wiśni. Spotykamy je od średniowiecza w malarstwie, rzeźbie, drzeworytach, a ostatnio także w grach wideo i mangach.
Kim jednak są te dziwne stworzenia? Skąd pochodzą i co reprezentują dzisiaj? 🧐
Odkryjmy razem, czym jest yōkai, a następnie, dla czystej przyjemności, poznajmy top 12 najpopularniejszych yōkai na archipelagu. 👇
🤔 Czym właściwie jest yōkai?
Yōkai oznacza potwora, ducha, demona lub zjawisko nadprzyrodzone. Ten termin wywodzący się z języka chińskiego pozostaje dość tajemniczy. Co więcej, jego zapis w kanji wskazuje na cechę dziwności i niezwykłości.
Z pewnością widziałeś już słynny film animowany Hayao Miyazakiego, Księżniczka Mononoke, z małymi duchami lasu? Cóż, to typowe yōkai! Mononoke można przetłumaczyć jako „duch mściciel” lub „dziwna rzecz”.
Yōkai wywodzą się z japońskich legend, które pochodzą głównie z shintoizmu, buddyzmu, historii Chin oraz opowieści z innych krajów.
- Początkowo te chimeryczne stworzenia reprezentowały strach przed nieznanym i niewyjaśnione udręki, z którymi zmagali się Japończycy. Z biegiem czasu zyskały nowe moce, co świadczyło o rosnącym zainteresowaniu ludzi więzią z tym, co niewidzialne.
⚠️ Rozróżniamy tradycyjne yōkai od tych wymyślonych przez autorów zainspirowanych folklorem, ponieważ Japończycy tak bardzo cenią te dziwne stworzenia, zwłaszcza w epoce Edo.
Yōkai są integralną częścią japońskiej kultury i tradycyjnych sztuk. Wierzenia, tradycje, przesądy czy zwykłe obiekty rozrywki – są one również przedstawiane na wielu festiwalach i w mediach. Symbolizują zarówno to, co niewytłumaczalne, jak i moralność wpajaną dzieciom poprzez japońskie baśnie. 👨🏫
Od około piętnastu lat mangi cieszą się w Polsce ogromną popularnością, rozwijając zainteresowanie kulturą azjatycką i nadprzyrodzonymi stworzeniami, takimi jak Księga przyjaciół Natsume (Le pacte des Yōkai) autorstwa Yuki Midorikawy. Podobnie mogłeś zauważyć wzrost popularności gier wideo, takich jak Yo-kai Watch, oraz japońskich filmów animowanych, jak Naruto, Mój sąsiad Totoro czy seria Ayakashi.
Japoński serial animowany Gegege no Kitaro opowiada historię Kitaro, yōkai o wyglądzie małego chłopca, który stara się zaprowadzić pokój między światem japońskich potworów a światem ludzi.
Mając cechy ludzkie, zwierzęce lub przedmiotów, każdy yōkai ma swoją specyfikę i historię. Czy wiesz, że niektóre stworzenia posiadają magiczne moce, takie jak zdolność do metamorfozy? Te nazywane są „obake”.
Jeśli zauważysz yōkai, zanim wpadniesz w panikę, wiedz, że istnieje wiele ich rodzajów: niebezpieczne, złe, złośliwe, psotne i życzliwe. Choć większość z nich zwiastuje nieszczęście, niektóre mogą przynieść Ci szczęście. Cała sztuka polega na tym, by umieć je rozpoznać. 😉
📜 Lista najpopularniejszych yōkai
Ponieważ czuję, że Twoja ciekawość została rozbudzona, oto lista (daleka od wyczerpania!) najbardziej znanych yōkai w Japonii.
Oni, japoński demon 👹
Demony z japońskiej mitologii, Oni, stanowią podkategorię yōkai. Ten przerażający potwór jest często przedstawiany z rogami i ostrymi zębami.
Choć w dawnych czasach był szczególnie przerażający, staje się również duchem opiekuńczym domostwa w zamian za ofiary. Bardzo obecny w japońskim folklorze, ten zły japoński demon ma często czerwoną lub niebieską skórę.
Bardzo popularnym Oni w Japonii jest demon Hannya. Według legendy to młoda kobieta, która powróciła z zaświatów, by dokonać zemsty. Wyładowuje swój gniew i zazdrość na nieuczciwych mężczyznach.
W Nowy Rok, na północy Japonii, istnieje rytuał, podczas którego mieszkańcy zakładają japońskie maski Oni, aby przestraszyć nieposłuszne dzieci.
Tengu, długonosy strażnik gór 👺
Ilustracja Ai Tatebayashi
Tengu to gobliny o szkarłatnoczerwonych twarzach z bardzo charakterystycznym długim nosem. Na przestrzeni historii wygląd tego japońskiego demona ewoluował. Jego pochodzenie pozostaje dość niejasne i istnieje wiele teorii, które próbują je wyjaśnić. Z tego, co wiemy, Tengu to stworzenie pół-człowiek, pół-ptak. Posiada parę skrzydeł na plecach, a jego długi nos miałby być pozostałością dzioba.
Dawniej uważano go za wroga buddyzmu. Legendy głosiły, że lubił odciągać mnichów od wiary i płatać figle zbyt próżnym osobom pobożnym.
W dzisiejszych czasach wizerunek Tengu złagodniał. Z demona staje się strażnikiem gór. Jeśli zyskasz jego przychylność, będzie chronił Twoją rodzinę i dom. Uważaj jednak, by nie być zbyt dumnym, bo możesz dostać niezłego kopniaka w cztery litery. A, czy wspomniałem? Tengu perfekcyjnie opanowali sztuki walki! 😄
Yurei, duch godny horrorów 😱
Yurei tworzą podkategorię japońskich duchów. Zazwyczaj mają wygląd zwłok ubranych w kimono, z długimi czarnymi włosami i lewitującą postacią.
Skąd jednak biorą się te duchy, które nawiedzają świat żywych? Według wierzeń, yurei to osoby zmarłe, które nie mogły dołączyć do swoich przodków. Są skazane na wieczną tułaczkę w otchłani. Te mściwe zjawy zainspirowały wiele japońskich dzieł w XIX wieku. Terroryzują Japończyków podobnie jak nasza Biała Dama. 👻
Czy nie przypomina Ci to pewnego horroru o tytule The Ring? Rada: jeśli zobaczysz yurei, szybko zejdź mu z drogi! 😨
Aby dowiedzieć się, jak rozpoznać tego ducha i jak się go pozbyć, zajrzyj do naszego artykułu poświęconego yurei.
Kappa, podstępny chłopiec z rzeki 🐢
Ze swoim wątłym wyglądem małego chłopca, Kappa dobrze ukrywa swoje prawdziwe oblicze. Spotyka się go głównie w pobliżu zbiorników słodkiej wody. Zresztą jego nazwa oznacza „dziecko rzek”.
Przypomina żółwia ze skorupą na plecach i błoniastymi kończynami. Na czubku głowy ma zagłębienie wypełnione wodą, które musi być stale utrzymywane w równowadze, aby zachować jego siłę. Mówi się, że Kappa lubi wciągać ludzi i dzieci do wody, by je utopić, a następnie pożreć.
Jego słabe punkty? Wielkie poczucie uprzejmości i bezwarunkowa miłość do ogórków. Więc, aby uciec Kappie, masz dwie opcje: 1) zmusić go do ukłonu, aby pochylił się do przodu i wylał wodę z zagłębienia. 2) Rzucić mu ogórka, aby rzucił się na swój ulubiony przysmak. Potem… Uciekaj! 😅
Akaname, potwór z łazienki 🛁
Ten potwór żywi się brudem z zaniedbanych domów za pomocą swojego długiego języka.
Możesz go spotkać o zmroku, w swojej łazience lub toalecie, jeśli są zbyt brudne. Może nawet zaatakować ludzi, którzy poważnie zaniedbują higienę.
Więc, aby go uniknąć, radzę Ci dobrze szorować płytki i dbać o czystość. 😜
Ashiarai yashiki, gigantyczna stopa 👣
Podobnie, jeśli nie jesteś mistrzem sprzątania, ten potwór, który wygląda jak gigantyczna stopa pokryta ziemią, może pojawić się w Twoim domu.
Wychodzi prosto z sufitu i domaga się umycia. To znak, że może czas wyciągnąć odkurzacz i mopa.
Aby go przepędzić, możesz rozważyć kąpiel stóp. Świetny pedicure!
Tanuki, duch lasu 🐶
Posąg Tanuki. Źródło obrazu Wikipedia
Wiele yōkai czerpie inspirację z prawdziwych zwierząt, tak jest w przypadku Tanuki. Ten psowaty pochodzący z Azji nosi nazwę jenota, choć bardzo przypomina szopa pracza.
Tanuki to duch lasu znany z tego, że lubi dobrze pożyć i ceni sobie sake 🍶. Złośliwe, ale niegroźne stworzenie, potrafi przybierać ludzką postać, by płatać figle. Jeśli jednak spotkasz to magiczne zwierzę, możesz potraktować to jako dobrą wróżbę szczęścia i dobrobytu. 💰
Więc, nie, nie masz spaczonych myśli, ten posąg Tanuki rzeczywiście posiada ogromną parę jąder. To jedna z cech tego yōkai: jest wyposażony w ponadwymiarowe jądra, które mogą osiągnąć rozmiar 8 mat tatami! 😆 Nadmuchując je, może używać ich jako bębna, broni, parasola, a nawet sieci rybackiej!
Kitsune, polimorficzny lis 🦊
An Incomplete Compendium of Mythical Creatures, Edward Kwong.
Ten yōkai o wyglądzie lisa z wieloma ogonami może być życzliwy, zły lub po prostu złośliwy, ale pewne jest, że ma w zanadrzu więcej niż jeden trik. 😏
Przebiegły i psotny, Kitsune ma moc przemiany w piękną młodą kobietę, by oczarowywać mężczyzn i płatać im figle. Jeśli jesteś dobrym człowiekiem, ten yōkai może Cię chronić, okazując się wiernym i szczerym. Z czasem moce Kitsune stają się coraz potężniejsze. Potrafi czytać w myślach, manipulować duchami, a nawet przewidywać przyszłość! 😮
Jeśli Kitsune jest tak ceniony i czczony w Japonii, to również dlatego, że jest posłańcem Inari, bogini ryżu, handlu i dobrobytu!
Bakeneko, kot duch 🐱
Japoński drzeworyt przedstawiający zjawę Bakeneko.
Nazwę Bakeneko można przetłumaczyć jako „kot-potwór”. To przerażające stworzenie jest znane z tego, że nawiedza swój dom i przejmuje kontrolę nad ludźmi, którzy w nim mieszkają.
W swojej najbardziej złej wersji ten kot duch może pożreć swojego właściciela, by zająć jego miejsce w domu. Miły kotek, prawda?
Uwaga, jeśli staniesz twarzą w twarz z kotem z dwoma ogonami, to jest to Nekomata, jeszcze straszniejsza wersja Bakeneko. Jest nawet w stanie rzucać kulami ognia. 🔥
Uspokajam Cię, nie każdy kot staje się Bakeneko. Aby tak się stało, musi mieć długi ogon, ponad 13 lat i ważyć powyżej 3,5 kg. Nigdy więcej nie spojrzysz na swojego kota w ten sam sposób… 😅
Rokurokubi, potwór z długą szyją 😲
Ilustracja tot3mica na DeviantArt.
Za dnia wyglądający jak człowiek, Rokurokubi w nocy zmienia się w potwora. Jego cecha szczególna? szyja, która wydłuża się w nieskończoność.
Zazwyczaj płci żeńskiej, Rokurokubi lubi atakować mężczyzn, by wysysać z nich krew. Najniebezpieczniejsza wersja tego yōkai nosi nazwę nukekubi.
Gdy zapadnie noc, głowa nukekubi odłącza się od ciała, by swobodnie latać i wyruszyć na polowanie w misji mordercy ekstremalnego. Jego ciało, pozostawione bezwładne i bezbronne, jest jego słabym punktem.
Po przebudzeniu nocna eskapada przypomina bardziej sen niż rzeczywistość. Dlatego istnieją Rokurokubi, które nie zdają sobie z tego sprawy i uważają się za całkowicie ludzkie. Można od tego stracić głowę 🤯
Yama Uba, czarownica w kimono 🧟♀️
Niczym czarownice z bajek, Yama Uba to stara kobieta, zła i szpetna.
Ta kobieta o zaniedbanym wyglądzie ma długie, skołtunione włosy, pomarszczoną skórę i ogromne usta. Zazwyczaj nosi znoszone kimono i mieszka w górskim lesie.
Yama Uba może przemienić się w młodą damę lub babcię z ciastem, by oszukać nieszczęśników, którzy znajdą się na jej drodze, zwabić ich do siebie i pożreć!
Więc jeśli spacerujesz po lesie i zdarzy Ci się zgubić, nie ufaj pierwszej napotkanej osobie, by odnaleźć drogę… ryzykujesz utratę życia!
Choć często zła, legenda o Kintaro dowodzi jednak, że Yamanba może mieć też stronę… matczyną i opiekuńczą.
Kasa-obake, psotny parasol ⛱
Ilustracja lylecore na DeviantArt.
W japońskim folklorze przedmioty, które mają ponad 100 lat istnienia, również stają się nieco ludzkie. Te yōkai nazywają się Tsukumogami.
Kasa-obake to parasol, który jest jednocześnie cyklopem i jednonożnym stworzeniem. Tylko tyle i aż tyle!
Nie martw się, jeśli go zobaczysz, ponieważ jest raczej niegroźny. Niemniej jednak jest trochę psotny.
Yōkai są wszędzie, miej oczy szeroko otwarte!
Istnieje wiele, wiele, BARDZO wiele innych yōkai wokół Ciebie, nawet w najbardziej nieoczekiwanych miejscach, więc miej oczy szeroko otwarte. 👀
Od starych japońskich obrazów ze średniowiecza po filmy animowane, poprzez drzeworyty z epoki Edo, yōkai zawsze fascynowały Japończyków swoją tajemniczością i oryginalnością. Dzięki dzisiejszym mangom i filmom animowanym te nadprzyrodzone istoty nigdy nie przestaną nas zadziwiać.
Jeśli pasjonujesz się tym dziwnym światem japońskiego folkloru, polecam stronę www.yokai.com, gdzie znajdziesz rodzaj katalogu wymieniającego setki yōkai, z których każdy jest bardziej dziwaczny od poprzedniego. Strona jest w języku angielskim, a każdy yōkai posiada kartę opisu oraz ilustrację. Możesz również śledzić konto na Instagramie Matthew Meyera, aby otrzymywać swoją dawkę yōkai co tydzień – idealne, by mieć piękne koszmary!
