Czy znasz Tanuki? Dzięki swojemu nietypowemu wyglądowi i zabawnemu usposobieniu, ten yōkai jest bardzo popularny w Japonii. Zabawna głowa, zaokrąglony brzuszek, słomkowy kapelusz, tykwa z sake… kim właściwie jest to dziwne stworzenie? 🤔
Termin tanuki (タヌキ) oznacza jenota, gatunek japońskiego szopa. W japońskim folklorze Tanuki uważany jest za yōkai, ducha lasu o nieproporcjonalnych atrybutach i magicznych mocach.
Uczyniony sławnym dzięki filmowi animowanemu Pompoko w reżyserii Isao Takahaty, Tanuki jest postacią dość intrygującą. Co kryje się za tym ciekawskim zwierzęciem? Jakie są jego magiczne moce i legendy? Wreszcie, co Tanuki reprezentuje w kulturze japońskiej?
👉 Przyjrzyjmy się bliżej temu tajemniczemu yōkai.
🐾 Tanuki, dziwne zwierzę
Jeśli kiedykolwiek widziałeś figurkę Tanuki w restauracji, azjatyckim sklepie lub w mandze, jego wygląd z pewnością przykuł Twoją uwagę. Rzeczywiście, nie można pozostać obojętnym na jego twarz szopa, duże okrągłe oczy, wielki brzuch i wyraźne atrybuty męskie 😆. Pod swoim wyglądem bon vivanta, Tanuki należy do dziwnych stworzeń lub niewidzialnych duchów zwanych yōkai w mitologii japońskiej.
Zdjęcie jenota / Statua Tanuki, Kioto. ©Dev Kumar(Flickr)
Jego nazwa oznacza „jenot” po japońsku, gatunek psowatych 🐺 pochodzących z Azji, które żyją w górach i lasach. Jako zwierzę wszystkożerne, wychodzi głównie w nocy w poszukiwaniu pożywienia. Rozpoznaje się go po długim futrze i charakterystycznej masce na twarzy. Przyznajemy, ten pies nie przypomina zbytnio Azora 🐶, zwłaszcza że ma w zwyczaju zapadać w sen zimowy. Zresztą, często myli się go z szopem praczem lub borsukiem.
W mitologii japońskiej jenot posiada magiczne moce. Nazywany również bake danuki, ten duch lasów ma zdolność przemiany według własnego uznania, aby oszukiwać ludzi, podobnie jak jego towarzysz Kitsune, magiczny lis. Znany ze swoich dużych atrybutów i zamiłowania do sake, Tanuki jest częstym obiektem żartów Japończyków.
🐕 Zaskakujące pochodzenie Tanuki
Ten leśny pies jest po raz pierwszy wspomniany w Nihon Shoki, zbiorze historycznym o początkach Japonii, który pojawił się w 720 roku. Figuruje również na starych średniowiecznych zwojach ilustrowanych wraz z innymi yōkai, takimi jak demon Tengu.
Spopularyzowany przez buddyjskie opowieści, Tanuki na przestrzeni wieków głęboko zakorzenił się w japońskim folklorze. Z natury żartowniś, to złośliwe stworzenie, nieco roztargnione i wyjątkowo niezdarne, nie waha się zmieniać postaci, by płatać figle ludziom.
Według legend i regionów, ten yōkai może być uważany za życzliwego lub wrogiego. W niektórych opowieściach potrafi nawet posunąć się do zabójstwa, aby zdobyć to, czego pragnie. Jednak obecnie nie jest już uważany za niebezpiecznego, a raczej za psotnika i cwaniaka.
Przedstawienia Tanuki autorstwa Utagawy Kuniyoshi. Tak, to naprawdę ich jądra.
Ewolucja Tanuki
Wydaje się, że wygląd tego yōkai znacznie ewoluował na przestrzeni wieków. Przedstawienie tego zwierzęcia wyposażonego w parę gigantycznych jąder pochodzi z okresu Edo. Rzeczywiście, skóra gonad Tanuki była używana do wybijania płatków złota dzięki swojej elastyczności i niezwykłej wytrzymałości. Ta osobliwość zainspirowała słynny mit o rodzinnych klejnotach, które można rozciągnąć nawet na 8 mat tatami, a może i na 1000!
Podczas okresu Edo legendy wokół Tanuki rozwinęły się. Ponadto nurt ukiyo-e wypromował yōkai, wykorzystując jego nadmuchiwany worek mosznowy w wielu sytuacjach. W ten sposób wielu artystów, takich jak Utagawa Kuniyoshi, wyolbrzymiało tę cechę do granic możliwości. Można zobaczyć Tanuki niosące swoje jądra jak tobołek lub używające ich jako parasola na licznych drzeworytach i komicznych ilustracjach.
Rzeźba w drewno Tanuki / Ceramika z Shigaraki (prefektura Shiga)
Tykwa z sake i słomkowy kapelusz, z którymi jest przedstawiany obecnie, pojawiły się w XX wieku dzięki statuetkom pewnego słynnego ceramika z Shigaraki.
💥 Magiczne moce Tanuki
Jak większość mitycznych stworzeń japońskich, Tanuki posiada niebiańskie moce. Będąc stworzeniem metamorficznym, może się przekształcać i przybierać dowolny wygląd, na przykład przedmiotu lub człowieka. Ponadto doskonale opanował sztukę przebierania się. Jego wydatny brzuch służy mu za bęben 🥁. W wyobraźni Japończyków wydawany dźwięk przypomina „pompoko”, co zainspirowało film Isao Takahaty.
Obraz z filmu animowanego Pompoko w reżyserii Isao Takahaty dla studia Ghibli.
Jednak Tanuki jest najbardziej znany ze swoich jąder dużych rozmiarów o wielu funkcjach. Używa ich jako broni, narzędzia, parasola lub sieci rybackiej, w zależności od sytuacji. Nic dziwnego, ten żartobliwy duch jest źródłem wielu legend i humorystycznych przedstawień w archipelagu.
🍵 Tanuki i japońskie legendy
Wiele japońskich legend i opowieści krąży wokół bake danuki. Ten yōkai posiada mnóstwo niezwykłych mocy i zabawny charakter.
Pewna nieco makabryczna legenda opowiada historię Tanuki, który zatłukł staruszkę na śmierć, aby podać ją jako zupę jej mężowi. To żart w złym guście na temat zupy Tanuki, tradycyjnego dania w Japonii 🥣. Również wiele tradycyjnych historii i baśni odnosi się do mnichów przebranych za Tanuki lub ich psot.
Legenda o czajniku
Bunbuku Chagama to stara japońska baśń, bardzo popularna w Japonii.
Ilustracja Fredericka Richardsona / Pokaz akrobatyczny tanuki-czajnika
Pewnego dnia Tanuki zostaje uwięziony w pobliżu sterty śmieci. Wtedy spotyka na swojej drodze bardzo biednego starca. Mężczyzna desperacko szukał przedmiotów na sprzedaż, by przeżyć. Zlitowawszy się nad osłabionym zwierzęciem, człowiek postanawia uwolnić stworzenie.
Później w nocy Tanuki odwiedza starca, gdy ten śpi. Zwierzę, wdzięczne swojemu wybawcy, postanawia użyć swojej mocy metamorfozy, by mu podziękować. W międzyczasie usłyszał, że pewien mnich szuka czajnika. Sprytny Tanuki zmienia się w czajnik, aby pozwolić swojemu wybawcy go sprzedać.
Następnego ranka starzec, szczęśliwy, że znalazł tak piękny przedmiot, udaje się do świątyni, by zrobić interesy. Bez trudu sprzedał ten wspaniały czajnik mnichowi. Jednak przy pierwszym użyciu, nie znosząc bycia podgrzewanym, nóżki czajnika szybko zmieniły się w łapy.
Po powrocie do swojego pana, metamorf wpadł na genialny pomysł. W tej nowej formie stał się prawdziwą atrakcją, oferując pokaz tańczącego i balansującego czajnika. Numer odniósł ogromny sukces. Starzec dorobił się fortuny i w zamian zapewnił Tanuki dom.
💰 Symbol i miejsce Tanuki w Japonii
Tanuki słynie z bycia symbolem dobrobytu i szczęścia, dlatego często można go spotkać w japońskich sklepach lub przy wejściach do barów i restauracji, podobnie jak Maneki Neko. Uważany za talizman, liczne rzeźby tanuki znajdują się również przed domami lub sklepami. Zauważ, że w Japonii jądra są symbolem szczęścia i bogactwa.
Aby zobaczyć Tanuki podczas swojej następnej podróży do archipelagu, nie wahaj się pospacerować przed sklepami w Shigaraki, aby zobaczyć ceramiczne statuy z jego wizerunkiem. Możesz również zobaczyć to fantastyczne stworzenie przy wejściu do świątyń Yashima-ji w Takamatsu i Chingodô w Asakusa, gdzie jest czczony.
Jednak nie musisz jechać daleko, by go spotkać, ponieważ yōkai zaludnia gry wideo, anime i mangi. Tak więc „Pompoko” to film animowany, który opowiada o walce Tanuki o zachowanie lasu w obliczu masowej urbanizacji. Stworzenie pojawia się nawet w Super Mario, gdy bohater się przemienia. Klasa, prawda?
Jako emblematyczna i intrygująca postać japońskiego folkloru, Tanuki zajmuje ważne miejsce w kulturze japońskiej. Nic dziwnego, jest nawet tematem zabawnych piosenek dla dzieci.
Tanuki, yōkai do zaadoptowania w domu
Zarówno oryginalny, jak i humorystyczny, ten żartobliwy duch jest bez wątpienia najbardziej zaskakującym z yōkai. Dzięki swojemu zamiłowaniu do sake i ryżu, ten strażnik lasów z pewnością przyniesie Ci szczęście 🍀. Więc miej oczy szeroko otwarte!
