W kulturze japońskiej każdy dopracowany szczegół ma swoje własne znaczenie. Nic nie jest pozostawione przypadkowi, a nawet fryzura może mieć starożytne pochodzenie pełne symboli.
Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego samuraje, gejsze i zawodnicy sumo czesali się w ten sposób? W jaki sposób te fryzury stały się wyznacznikiem statusu w ówczesnym społeczeństwie?
Odkryj razem z nami historię japońskich fryzur oraz związane z nimi ceremonie i akcesoria.
Znaczenie i symbolika włosów w kulturze japońskiej
Włosy: symbole życia i śmierci
Izanagi. Źródło: deviantart.com @Ioruko
W języku japońskim słowa „włosy” i „bóg” wymawia się tak samo: kami. W zbiorze Kojiki: kronice dawnych czasów, klasycznym dziele japońskiej mitologii, bóstwo Izanagi wyjmuje grzebień ze swoich włosów i używa go, by wytworzyć światło i uciec z zaświatów. Jego nakrycie głowy zostaje następnie przemienione w ziarna winogron, aby odwrócić uwagę furii, która go ścigała. W najstarszych legendach włosy i ich akcesoria posiadają zatem boską moc.
Jeśli oglądałeś kiedyś japońskie horrory, z pewnością zauważyłeś, że duchy często mają ten sam wygląd: długie, rozczochrane włosy o zaniedbanym wyglądzie. Kiedy włosy nie są zadbane, symbolizują strach i zło. Na przykład w filmie The Grudge (Klątwa), niekończące się czarne włosy są pełnoprawną postacią. Kiedy się pojawiają, widz rozumie, że zaraz wydarzy się coś przerażającego. Włosy same w sobie ucieleśniają więc niepokojącą obecność.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tych przerażających istotach, przeczytaj nasz artykuł Yurei, opowieści o duchach.
Rytuały i ceremonie związane z włosami
Ashitaka. Źródło: celebrity.fm
W Japonii obcinanie włosów jest symboliczne i wpisuje się w rytuał przejścia. Na początku filmu animowanego Księżniczka Mononoke studia Ghibli, Ashitaka ma długie włosy. Jednak dotknięty klątwą rozumie, że jest skazany, i opuszcza swoją wioskę na zawsze. Aby zaznaczyć to przejście od życia do śmierci, bohater obcina włosy.
W epoce Heian kobiety obcinały pasma włosów, aby udowodnić, że są wierne swoim mężom. Ta praktyka doprowadziła do powstania czarnego rynku, na którym można było zdobyć włosy, aby stworzyć fałszywy dowód wierności.
Podczas ceremonii Genpuku, rytuału przejścia w dorosłość (dziś nazywanego Seijin Shiki), chłopcy musieli golić włosy z przodu i na czubku głowy, aby upodobnić się do samuraja i tym samym stać się dorosłymi.
Tradycyjne akcesoria do włosów w Japonii
Akcesoria są równie ważne, jak włosy, które zdobią. Japonki przywiązują dużą wagę do wyboru swoich Kanzashi, wspaniałych tradycyjnych szpilek. Oto kilka przykładów:
- Hana Kanzashi: kolorowe, noszone przez uczennice gejsz. Zawierają kwiaty, które zmieniają się w zależności od pory roku lub wydarzenia, w którym bierzesz udział. Te szpilki nosi się z Kushi, japońskim grzebieniem z drewna.
- Bon-ten: zaokrąglone szpilki. Mają większy rozmiar i są umieszczane na czubku głowy.
- Bira-bira: dwie pałeczki, które łączą się w okrągłą płytkę, ozdobioną małymi kółeczkami, które dzwonią o siebie, gdy się poruszasz lub gdy wieje wiatr.
- Ogi-bira: szpilka posiada cienkie metalowe druciki. Całość przypomina piękny wachlarz. Kojarzy się ze stylem „księżniczki”.
- Kogai: składa się z dwóch części, miecza (kogai) i jego pochwy, ozdobionych na każdym końcu. Często sprzedawany z pasującym Kushi.
- Hanagushi: Kushi ozdobiony kwiatami z jedwabiu. Można tu podziwiać technikę Tsumami Kanzashi, która polega na łączeniu kwadratów tkaniny w celu odwzorowania kwiatów.
- Hirauchi: dwie szpilki z okrągłą i płaską ozdobą, zaczepione z tyłu fryzury.
- Dôme de Kanoko: ozdobiony kwiatami lub kamieniami szlachetnymi. Często noszony przez uczennice gejsz.
- Tachibana: bardzo kwiecisty, z dwiema srebrnymi szpilkami.
- Chirimen Tegara: trójkątny węzeł z tkaniny, umieszczony z tyłu fryzury.
W tamtych czasach szlachetnie urodzeni mężczyźni również korzystali z własnych akcesoriów do włosów, takich jak Kanmuri, jedwabne nakrycie głowy pokryte czarną laką. Grzebienie są również bardzo ważne dla Japończyków. Na przykład zawodnicy sumo używają czterech rodzajów grzebieni z drewna Sukigushi, aby wykonać swój tradycyjny kok. Jest on wiązany za pomocą sznurka Motoyui i wykańczany kremem Bintsuke wykonanym z rumianku i wosku.
Tradycyjne japońskie fryzury – Gejsze i samuraje
Pochodzenie fryzury samurajów: chonmage
Chonmage. Źródło: Wikipedia
Samuraje z okresu Edo nosili fryzurę rozpoznawalną na pierwszy rzut oka: chonmage. Czaszka jest ogolona z przodu i na górze. Włosy pozostawione po bokach są zbierane w kok pełen symboli.
Jeśli jesteś fanem popkultury, z pewnością pamiętasz przejmującą scenę z filmu Ostatni samuraj, w której samurajowi wbrew jego woli obcinają jego słynny kok. Płacze i pada na ziemię, przytłoczony poczuciem hańby.
Choć początkowo chonmage wymyślono, aby ulżyć żołnierzom w zbrojach w upały, ustabilizować hełm i uniknąć wszy, z czasem stał się ucieleśnieniem duszy samurajów. Ten kok był symbolem ich waleczności, godności i statusu.
Kiedy Japonia otworzyła się na Zachód i industrializację, stan samurajów został zniesiony. Rząd cesarski zażądał, aby ich długie włosy zostały obcięte, aby dostosować się do kultury zachodniej.
Większość szlachetnie urodzonych mężczyzn nosiła długie włosy, symbole ich wyrafinowania, zebrane w Man Bun. Do dziś chonmage ma konotację honorową. W rzeczywistości ceremonia Danpatsu-Shiki polega na obcięciu koka zawodnikom sumo, gdy przechodzą na emeryturę, ponieważ jest to przywilej zarezerwowany dla zapaśników.
Fryzury kobiet – style w zależności od statusu społecznego
Shimada. Źródło: Wikipedia
Włosy Japonek nigdy nie były czesane przypadkowo. Odzwierciedlały ich rangę, wiek i tożsamość. Gejsze mogły nosić różne rodzaje koków Shimada w zależności od swojej sytuacji.
Shimada był układany w ten sposób: włosy wiązano w koński ogon, który zawijano w pętlę do przodu. Następnie używano Kanzashi, aby przymocować włosy i je ozdobić. W nocy gejsze kładły głowę na małej drewnianej podpórce, aby nie zniszczyć fryzury. Ich kok ewoluował, przechodząc od stylu Hyogo, gdzie włosy są owinięte wokół końskiego ogona, do stylu Kogai Mage, gdzie pasma są tym razem zebrane w ósemkę wokół koka.
Tsubushi był dość płaski i używany przez starsze kobiety, a Wareshinobu odpowiadał uczennicom gejsz. Maru Mage były zarezerwowane dla mężatek, a młode Japonki nosiły pasma na czole zwane Maegami. Przed modą na koki, włosy pozostawiano długie i rozpuszczone w stylu Taregami.
To bogactwo słownictwa samo w sobie odzwierciedla znaczenie fryzury w Japonii. Rozróżnia się na przykład włosy nad czołem Mae Gami, włosy na karku Tabo, włosy po bokach twarzy Bin i wreszcie kok Mage.
Hime cut. Źródło: Wikipedia
W dzisiejszych czasach tylko zapaśnicy sumo i aktorzy Kabuki noszą tradycyjne chonmage. Fryzury Man Bun wracają do mody u mężczyzn, a Hime Cut szlachetnie urodzonych kobiet z okresu Heian jest dziś bardzo modne. Włosy są krótsze przy uszy, co tworzy dwie urocze grzywki po bokach. Niektóre tradycje są ponadczasowe!
