Uznawane za sport narodowy, sumo to w Japonii prawdziwa instytucja. Ta starożytna sztuka walki jest niezwykle popularna i stanowi jeden z najbardziej świętych elementów kultury Kraju Kwitnącej Wiśni.
Sumo to tradycyjne japońskie zapasy, w których dwóch potężnie zbudowanych zawodników staje do walki wręcz. Celem tego sportu jest wypchnięcie przeciwnika poza ring lub zmuszenie go do dotknięcia podłoża dowolną częścią ciała poza stopami.
Ta dyscyplina, jednocześnie intrygująca i imponująca dla obcokrajowców, doskonale ukazuje wyjątkowość japońskiej kultury.
Odkryj ten japoński sport walki pełen rytuałów, w którym zawodnicy porównywani są do bóstw!
🔎 Historia i początki sumo w Japonii
Sumo jest głęboko zakorzenione w historii Kraju Kwitnącej Wiśni. Najstarsze japońskie kroniki, Kojiki (wydane w 712 roku), wspominały już o tej praktyce. To właśnie podczas walki zapaśniczej bóg Takemikazuchi pokonał Takeminakatę i zdobył japońskie wyspy.
Po lewej: dwa drzeworyty autorstwa Utagawy Kunisady przedstawiające walki sumo (1840-1850). Po prawej: wizerunek zapaśnika Masanosuke Inagawy autorstwa Kuniyoshi Utagawy (1845).
Nieco później Nihon Shoki, kolejny zbiór historyczny o początkach Japonii, opisuje zwycięstwo Nomi No Sukune, legendarnego wojownika. Było to starcie dwóch śmiertelników: Nomi No Sukune oraz Taima No Kuehayi, najsilniejszego wojownika cesarza Suinina. Ten pierwszy pokonał swojego przeciwnika dzięki technikom japońskich zapasów i stał się później bogiem Sumo.
W ten sposób ta japońska sztuka walki czerpie swoje korzenie z japońskiej mitologii i shintoizmu. Co więcej, rytualne walki organizowano na cześć bóstw, aby je przebłagać i zapewnić obfite zbiory.
Sumo na przestrzeni wieków
W epoce Nara sumo służyło jako rozrywka na dworze cesarskim. Stopniowo dyscyplina ta była kodyfikowana. Zasady i rytuały wprowadzano sukcesywnie, aby zbliżyć je do sportu walki, który znamy dzisiaj.
W okresie Kamakura sumo zyskało inne znaczenie niż tylko rozrywka czy rytuały religijne. Stało się sztuką walki wykorzystywaną przez samurajów do starć wręcz.
W XVII wieku, gdy Japonia wkroczyła w bardziej pokojowy okres, sumo uwolniło się od swojej funkcji militarnej, stając się ulubioną atrakcją arystokratów, zanim wiek później zostało oficjalnie uznane za sport narodowy Japonii.
Zapaśnicy sumo w latach 70. XIX wieku. ©The New York Public Library
Dopiero pod koniec XIX wieku walki sumo zaczęły pojawiać się w prasie. Zwycięzcy zaczęli otrzymywać nagrody. Równolegle sport zaczął się profesjonalizować.
Jednak to nacjonalistyczne wpływy ery Showa sprawiły, że japońskie zapasy stały się tak popularne. To właśnie w tym okresie, w 1925 roku, powstało Japońskie Stowarzyszenie Sumo. Jego misją było ustanowienie nowych zasad i organizacja mistrzostw. Walki sumo były transmitowane w radiu, a od 1953 roku również w telewizji.
W dzisiejszych czasach japońskich zapaśników jest coraz mniej i są oni zastępowani przez zawodników z zagranicy. Trzeba przyznać, że ten sport wymaga ekstremalnych warunków życia i wielu poświęceń.
🤼♂ Rikishi, czyli zapaśnik sumo
Zawodowy zapaśnik nazywany jest rikishi (co oznacza “silny człowiek”), a nie sumotori (termin zarezerwowany dla początkujących). Oprócz noszenia bardzo charakterystycznego stroju, zawodnik przestrzega rygorystycznego treningu oraz bardzo specyficznego stylu życia.
Rikishi już jako nastolatkowie wstępują do stajni (heya), rodzaju klubu sumo, gdzie żyją we wspólnocie i ćwiczą codziennie pod okiem oyakaty (byłego wybitnego zapaśnika, szefa stajni).
Nowi sumotori przyjmują imię zawodnicze po przybyciu do placówki. Mieszkają w akademikach, podczas gdy zapaśnicy wyższych rang mają prawo do osobnego pokoju. Nie wszyscy stają się wielkimi mistrzami i tylko najsilniejsi z nich otrzymują pensję. Dla nich zaczyna się bardzo surowy tryb życia.
Tradycyjny strój rikishi: pasek (mawashi) i kok (chonmage).
Strój rikishi
Jeśli jest coś, co zadziwia naszą europejską kulturę, to z pewnością wygląd rikishi podczas walk. Oprócz uderzającej postury, zapaśnicy nie noszą na sobie nic poza rodzajem stringów, które owijają się wokół talii i zakrywają krocze 😲.
Ten pasek zwany mawashi to ich oficjalny strój. Jest noszony podczas wszystkich walk, niezależnie od pory roku. Najbardziej masywne ważą prawie 4 kg i mają 8 metrów długości. Można się zastanawiać, ile razy można by się owinąć tym kawałkiem tkaniny 😉.
Podobnie jak samuraje, zapaśnicy noszą tradycyjny kok, aby utrzymać długie włosy z tyłu. Warto zauważyć, że mogą ściąć włosy dopiero po przejściu na emeryturę. Zapaśnicy z wyższych dywizji wyróżniają się charakterystyczną fryzurą zwaną oicho.
🥋 Trening zapaśników sumo
Zapaśnicy budzą się wcześnie (około 5 rano), aby rozpocząć ćwiczenia. Rozgrzewają się, a następnie trenują intensywnie na czczo, aby nabrać dużego apetytu na lunch. Sesja kończy się walką. Najwyżej sklasyfikowani rikishi walczą na końcu; to oni również jedzą jako pierwsi, w towarzystwie szefa stajni.
🥘 Styl życia zapaśników sumo
Po intensywnym poceniu się podczas treningu, zapaśnicy sumo biorą kąpiel. Na lunch muszą spożyć imponującą liczbę kalorii. W tym celu jedzą bardzo bogaty w białko gulasz (chankonabe) z dużą ilością ryżu i piją piwo.
Po lunchu czeszą się i kończą prace domowe, a następnie przychodzi czas na drzemkę, niezbędną do przyswojenia białek i tłuszczów. Wieczorem zawodnicy sumo ponownie jedzą chankonabe, aby osiągnąć około 8000 kcal dziennie, czyli prawie 3 razy więcej niż zawodowy piłkarz 😮.
🙋♂️ Sumotori w 5 pytaniach
Dalecy od fizycznego archetypu sportowca, który znamy, zapaśnicy sumo są szczególnie szanowani w Japonii, a nawet czczeni. Ich ogromna postawa, siła, niezłomna psychika i wzorowe poczucie dyscypliny fascynują.
W Europie ci wyjątkowi wojownicy i ich dziwne rytuały budzą nasze zainteresowanie. Spróbujmy nieco odczarować mit tego japońskiego półboga.
1. Dlaczego zawodnicy sumo są tacy duzi?
Kwestia wagi jest obsesją w sumo, ponieważ im zawodnik jest cięższy, tym niżej znajduje się jego środek ciężkości i ma więcej siły, by pchać lub rzucać rywalem. Podobnie pomaga to podczas tachiai (pierwszego zderzenia między zawodnikami), od którego często zależy zwycięstwo. Krótko mówiąc, waga daje zapaśnikowi więcej mocy. Jednak zbyt ciężki zawodnik będzie mniej szybki, więc wszystko jest kwestią równowagi.
2. Jaka jest średnia waga zapaśnika sumo?
Średnia waga rikishi wynosi około 150 kg przy wzroście ponad 1,80 m. Najcięższy zapaśnik w historii sumo ważył 285 kilogramów.
3. Jak zawodnicy sumo przybierają na wadze?
Zapaśnicy sumo pochłaniają około 8000 kalorii dziennie przed odpoczynkiem, co pozwala na lepszą asymilację i znaczny przyrost masy ciała, podczas gdy ich intensywne ćwiczenia fizyczne rozwijają masę mięśniową.
4. Czy zawodnicy sumo są zdrowi?
Chociaż według wskaźnika BMI mają znaczną nadwagę, aktywni zawodnicy sumo nie cierpią specjalnie na choroby związane z otyłością, ponieważ ich tłuszcz znajduje się głównie pod skórą, a nie wokół narządów wewnętrznych. Powodem tego zjawiska są intensywne treningi 💪.
5. Jaka jest długość życia zapaśnika sumo?
Warto wiedzieć, że zapaśnik sumo przechodzi na emeryturę około 30. roku życia. To właśnie wtedy jest najbardziej narażony na rozwój tłuszczu trzewnego, zwłaszcza jeśli nie dostosuje swojej diety i aktywności fizycznej. Z powodu nadwagi zawodnicy sumo są bardziej narażeni na choroby układu krążenia i metaboliczne. Ich średnia długość życia jest zatem ograniczona do 60-65 lat. Jest to jednak bardzo zmienne w zależności od jednostki.
💁♀️ Sumo w wydaniu kobiecym
Przez długi czas ten sport kontaktowy był zarezerwowany wyłącznie dla mężczyzn, a kobiety, uważane za nieczyste z powodu starego wierzenia shinto, nie miały nawet prawa uczestniczyć w turniejach. To wystarczyło, by zjeżyć włosy na głowie feministek 😔.
Jednak najstarsze ślady kobiecego sumo sięgają XVIII wieku, kiedy to walki organizowano w domach publicznych, aby bawić mężczyzn.
Na szczęście od końca XX wieku dyscyplina ta wreszcie otwiera się na kobiety pod nazwą shin-sumo. Mogą one trenować wśród mężczyzn. Nie mogą jednak jeszcze osiągnąć rangi zawodowej. Minie jeszcze trochę czasu, zanim zmieni się mentalność w tej bardzo konserwatywnej japońskiej sztuce.
Wreszcie, kobiece sumo jest na dobrej drodze, ponieważ pierwszy międzynarodowy turniej kobiet odbył się w Osace w 2013 roku… to wielki krok naprzód w świecie sumo. Podobnie Międzynarodowa Federacja chce wpisać tę sztukę walki na listę dyscyplin olimpijskich, co przekształciłoby sport w dyscyplinę mieszaną.
👉 Walka sumo: zasady i rytuały
Sumo to sport walki, który podlega licznym zasadom i rytuałom. Przede wszystkim każdy rikishi przyjmuje shikona, czyli imię zapaśnicze. W przeciwieństwie do wielu sztuk walki, nie ma tu kategorii wagowych. Wielki kolos może więc walczyć z zawodnikiem ważącym mniej niż 100 kg. Wszyscy zapaśnicy noszą mawashi (jedwabne w pierwszej i drugiej dywizji), a ich włosy są ułożone w tradycyjny kok (chonmage).
Rikishi, czyli zapaśnicy sumo przed walką. ©J. Henning Buchholz
Przed każdą walką zapaśnicy są wywoływani przez yobidashi, czyli spikera, który prosi ich o wejście na dohyo (rodzaj areny). Zawodnicy kłaniają się, a następnie wykonują kilkuminutowe przygotowanie mentalne. W tym czasie praktykują rytuały oczyszczenia, wywodzące się z ceremonii shintoistycznych.
Zaczynają od wykonania shiko (rytuał polegający na bardzo wysokim podnoszeniu nogi i mocnym uderzaniu nią o ziemię), a następnie piją i wypluwają łyk wody (chikara mizu). Potem rzucają garść soli na podłoże, aby je oczyścić. Następnie dwaj zapaśnicy podchodzą do środka dohyo, stają naprzeciw siebie, kucają, klaszczą w dłonie i wyciągają ramiona (chiri chôzu).
Zapaśnik wykonujący shiko, aby zaimponować przeciwnikowi. ©Alessio Roversi
Po kilku seriach rytuałów walka może się wreszcie rozpocząć. Zaczyna się na sygnał gyoji (sędziego), który obraca swój wachlarz. To moment, w którym zapaśnicy sumo dotykają ziemi pięściami, zanim gwałtownie rzucą się na siebie. Tachiai (zderzenie między dwoma zapaśnikami) oznacza początek starcia.
Aby wygrać walkę, należy wypchnąć przeciwnika poza koło lub zmusić go do dotknięcia podłoża dowolną częścią ciała poza stopami. Podobnie, jeśli zapaśnik zgubi swoje mawashi, przegrywa… to kolejny powód, by dobrze je zawiązać 😅. Pod koniec turnieju zawodnik, który odniósł najwięcej zwycięstw, otrzymuje nagrodę.
📍 Techniki stosowane w sumo
Zapaśnicy wykorzystują swoją wagę, aby wypchnąć rywala z ringu. Stosują techniki walki wręcz mające na celu zdestabilizowanie przeciwnika. Warto zauważyć, że obecnie uznaje się 82 chwyty sumo. Podczas walki zabronione jest ciągnięcie za włosy, celowanie w narządy płciowe, oczy lub splot słoneczny, uderzanie zaciśniętą pięścią czy duszenie przeciwnika. Walka kończy się, gdy jeden z rikishi wyjdzie poza koło lub dotknie ziemi częścią ciała inną niż podeszwa stopy.
😎 Oglądanie turnieju sumo
Teraz, gdy sumo nie ma już przed Tobą żadnych tajemnic, pozostaje tylko obejrzeć turniej, aby podziwiać to wyjątkowe widowisko w Kraju Kwitnącej Wiśni.
Jeśli planujesz podróż do Japonii, wiedz, że istnieje sześć oficjalnych turniejów sumo rocznie, które trwają piętnaście dni. W styczniu, marcu, maju i wrześniu w Tokio, w marcu w Osace, w lipcu w Nagoi i w listopadzie w Fukuoce.
Należy przygotować około 15 euro za wstęp na turniej sumo, a w przypadku rezerwacji nawet do 70 euro. Niektóre miejsca, takie jak boksy dla 4 osób, są znacznie droższe. Bilet można kupić z wyprzedzeniem w konbini, bezpośrednio na miejscu lub zarezerwować przez internet. Pamiętaj, że miejsca szybko się wyprzedają! Aby mieć pewność, że uda Ci się obejrzeć walkę, zalecamy rezerwację miejsc z miesięcznym wyprzedzeniem na stronie rezerwacyjnej, takiej jak Tiket Oosumo.
Będąc symbolem Japonii i jej tradycyjnej kultury, sumo pozostaje fascynującą sztuką walki, która robi wrażenie. A Ty, jak postrzegasz ten sport?
