W Kraju Kwitnącej Wiśni zielona herbata jest wszechobecna. Pije się ją codziennie, zarówno na ciepło, jak i na zimno. Ponadto ten składnik znajduje się w wielu specjałach kulinarnych i wypiekach. Od uprawy po spożycie, ten napój jest przesiąknięty buddyzmem zen. Odkryj sztukę herbaty w Japonii!
🙋 Dlaczego Japończycy piją tak dużo herbaty?
Drzeworyt na drewno autorstwa Kitao Shigemasy, [między 1772 a 1776].
W Japonii herbata jest niezbędnym napojem, całkowicie zakorzenionym w japońskiej kulturze. Spożywa się ją podczas posiłków oraz przez cały dzień. Co więcej, ten napar jest często podawany do woli w restauracjach zamiast wody.
Napój zakorzeniony w tradycji
Kultura herbaty została wprowadzona do Japonii około VIII wieku przez mnichów buddyjskich powracających z Chin. Należeli do nich mnisi Saicho i Kukai. W 805 roku Saicho miał zasiać nasiona krzewu herbacianego przywiezione ze swojej podróży u podnóża góra Hiei. Z kolei zbiór historyczny Nihon koki odnosi się do mnicha Eichu. Miał on przywieźć z Chin kulturę herbaty i zaproponować ten napój cesarzowi Saga. Spożywanie tego rzadkiego napoju było wówczas zarezerwowane dla szlachty, a krzewy herbaciane uprawiano w ogrodach pałacu cesarskiego na potrzeby ceremonii religijnych.
W okresie Kamakura pewien mnich o imieniu Eisai, założyciel buddyzmu Rinzai, napisał Kissa Yojoki, dzieło o leczniczych właściwościach herbaty. Plantacje herbaty rozprzestrzeniły się w Japonii, zwłaszcza w regionie Kioto, a napój stał się domeną mnichów zen i samurajów. W XV wieku herbata z Uji była uważana za najlepszą w kraju. Choć zawody herbaciane (tocha) stały się bardzo popularne, praktyki te były krytykowane.
Tuż przed okresem Muromachi pojawiła się nowa sztuka łącząca estetykę i duchowość z tym wyrafinowanym napojem: ceremonia herbaty zwana chado lub chanoyu. Została ona skodyfikowana w XVI wieku przez wielkiego mistrza herbaty Sen no Rikyū. W międzyczasie napój stopniowo zdobywał wszystkie klasy społeczne. W epoce Edo parzona herbata stała się bardziej dostępna, choć nadal pozostawała towarem rzadkim. Dopiero w XX wieku napój ten stał się codziennym napojem dzięki rozwojowi uprzemysłowienia i zmechanizowanych zbiorów.
Korzyści płynące z japońskiej herbaty
W Japonii średnia długość życia bije wszelkie rekordy. Jeśli kraj ten ma tak wielu stulatków, być może jest to zasługa dużego spożycia zielonej herbaty. Japońska herbata posiada liczne właściwości zdrowotne dzięki zawartym w niej katechinom. Te polifenole z rodziny flawonoidów są bardzo korzystne dla zdrowia. Występują one w krzewach herbacianych z gatunku Camellia Sinensis. W przeciwieństwie do czarnych herbat, które zostały w pełni poddane fermentacji, zielona herbata pozostaje bardzo czysta. Dzięki temu organizm w pełni korzysta z jej dobrodziejstw.
Ten naturalny przeciwutleniacz pomaga komórkom walczyć ze stresem oksydacyjnym odpowiedzialnym za starzenie się i niektóre choroby. Picie herbaty pomaga zapobiegać ryzyku cukrzycy, nadciśnienia i raka jako uzupełnienie zdrowego stylu życia. Ale to nie wszystko, ten starożytny napój reguluje wchłanianie tłuszczów, pomagając w utrzymaniu szczupłej sylwetki. Co więcej, japońska herbata ma mieć dobroczynny wpływ na umysł. Uspokaja psychikę i zwiększa koncentrację, jednocześnie utrzymując czujność. Właśnie dlatego mnisi buddyjscy używają jej do medytacji.
🍵 Jak pić herbatę w Japonii?
Ekologiczna herbata jest gwarancją jakości, pod warunkiem że była uprawiana na wysokości, w dobrych warunkach pogodowych, zebrana w odpowiednim momencie i starannie przetworzona na różnych etapach (suszenie, mielenie…). Przygotowanie tego gorącego napoju również odgrywa kluczową rolę, zarówno pod względem smakowym, jak i zdrowotnym. Dlatego temperatura i objętość wody, ilość liści oraz czas parzenia są czynnikami decydującymi, które różnią się w zależności od odmiany.
Niektóre herbaty bogate w teinę, jak gyokuro, pije się częściej rano, podczas gdy inne, jak sencha, towarzyszą posiłkom lub są pite w ciągu dnia. Wieczorem Japończycy preferują herbaty mniej pobudzające, takie jak bancha lub genmaicha. Matcha pije się 1-2 razy w tygodniu lub codziennie. Natomiast shincha spożywa się w ramach kuracji.
Choć Japończycy często piją herbatę zamiast wody, lepiej spożywać ten napój poza posiłkami, aby nie ograniczać wchłaniania żelaza. Podobnie, herbata jest oskarżana o zmniejszanie skuteczności niektórych leków. Należy ograniczyć się do maksymalnie 5 filiżanek dziennie, aby uniknąć skutków ubocznych, takich jak np. zaburzenia snu. Oczywiście zalecenie to jest zmienne w zależności od wrażliwości każdego z nas. Aby zapewnić dobre przechowywanie, herbatę umieszcza się w szczelnym i nieprzezroczystym pojemniku na herbatę, aby chronić liście przed wilgocią i światłem. Należy go przechowywać w chłodnym i suchym miejscu. Zielona herbata zachowuje jakość przez kilka miesięcy, nie dłużej niż rok. Herbatę matcha najlepiej przechowywać w lodówce i szybko zużyć.
💙 Która zielona herbata japońska jest najlepsza?
Herbatę wybierzesz w zależności od smaków, które lubisz, oraz właściwości leczniczych. Oto kilka popularnych herbat w Japonii:
Sencha, najczęściej spożywana zielona herbata
Oznaczająca parzoną herbatę, sencha jest bardzo ceniona przez Japończyków za swój świeży i roślinny smak. Może być łagodna lub gorzka w zależności od pochodzenia. Choć mało znana za granicą, ta herbata parowana na parze jest najbardziej rozpowszechniona w Japonii. Można ją znaleźć nawet w puszkach. Ta odmiana stanowi aż 80% zbiorów. Z krzewów sencha produkuje się również herbatę shincha, pochodzącą z pierwszych zbiorów.
Bancha, herbata codzienna
Jest to herbata szczególnie spożywana przez Japończyków ze względu na swoje właściwości lecznicze. Bogata w minerały, pomaga odbudować florę jelitową. W przeciwieństwie do senchy, herbata bancha pochodzi z ostatniego zbioru. Te starsze liście nadają jej bardzo kwaśny smak. Zawiera mało kofeiny i wspomaga trawienie.
Gyokuro, najbardziej poszukiwana
To wysokiej jakości herbata „zacieniana”, znana ze swojego smaku umami. Aby uzyskać subtelne nuty i zredukować gorycz, młode pędy i pąki były pozbawione słońca przez 2 do 3 tygodni przed zbiorami. Technika zacieniania polega na przykrywaniu krzewów herbacianych słomą ryżową lub ażurowymi tkaninami.
Matcha, do ceremonii herbaty
Pochodząca z Chin, herbata matcha to bardzo szlachetna tradycyjna herbata w Japonii. Podobnie jak Gyokuro, była pozbawiona światła. Jest wytwarzana z suszonej tencha (liście, z których usunięto nerwy). Są one mielone w celu uzyskania bardzo drobnego proszku. Herbata matcha ma bardzo specyficzny sposób przygotowania. Miesza się ją z gorącą wodą za pomocą małej miotełki z bambusa zwanej chasen. Jej smak jest intensywny, a przechowywanie delikatne.
Genmaicha, herbata z prażonym ryżem
Pierwotnie herbata genmaicha była napojem klas pracujących. Jest to herbata przygotowywana z liści bancha lub sencha zmieszanych z prażonym brązowym ryżem. Ta popularna herbata posiada orzechowy smak.
Hojicha, najnowsza herbata
Oznaczająca „prażoną herbatę” po japońsku, jest to zielona herbata prażona, wytwarzana z sencha, bancha lub kukicha. Prażone liście nadają jej karmelowy smak. Ta niedroga herbata zawiera mało teiny i bardzo dobrze pasuje do dań z surowych ryb.
Kukicha, do picia przez cały dzień
Lekka w teinę, ta mieszanka zielonej herbaty, składająca się głównie z łodyżek, może być spożywana przez cały dzień. Jej smak jest świeży i morski.
Oolongcha, herbata na początek
Pomiędzy zieloną a czarną herbatą, odmiana Oolongcha nie przeszła pełnego utleniania, co czyni ją dobrym kompromisem, aby przyzwyczaić się do ziołowych smaków japońskiej herbaty.
Sanpincha, zielona herbata jaśminowa
Dzięki swoim kwiatowym i intensywnym nutom oraz licznym składnikom odżywczym, sanpincha jest bardzo ceniona w regionie Okinawa.
🫖 Jak zrobić dobrą japońską herbatę w domu?
Jak widzieliśmy, przygotowanie herbaty ogromnie wpływa na jej smak. Ponadto każda odmiana ma swoje własne zalecenia. Chcesz cieszyć się wszystkimi aromatami i korzyściami tego pysznego napoju? Oto kilka wskazówek, jak zrobić prawdziwą japońską herbatę zgodnie ze sztuką.
Ilość herbaty
Przede wszystkim herbatę umieszcza się w tradycyjnym czajniczku (kyusu). Ilość liści i wody jest zmienna. Dla senchy zaleca się 2 do 3 g liści na 60 do 90 ml wody na osobę, podczas gdy gyokuro wymaga około 3 g na 20 ml wody dla bardzo skoncentrowanego smaku. Wreszcie bancha musi być znacznie bardziej rozcieńczona.
Temperatura wody
Wodę podgrzewa się w rondelku (lub czajniku) do 90°C. Aby schłodzić tę wodę, wlewa się ją do filiżanki lub naczynia yuzamushi, a następnie czeka minutę przed przelaniem do czajniczka. W ten sposób uzyskuje się temperaturę około 80°C, idealną na przykład dla herbaty sencha. Powtarzając tę czynność kilkakrotnie, można dostosować temperaturę zgodnie z zaleceniami. Na przykład, ponieważ temperatura wskazana dla herbaty Gyokuro wynosi 50°- 60°C, takie przelewanie wykonuje się trzy razy. Herbaty bancha i Hojicha parzy się natomiast we wrzątku.
Czas parzenia
Pozostawiamy do zaparzenia od kilku sekund do trzech minut w zależności od rodzaju herbaty i preferencji smakowych (około 2 minuty dla Gyokuro i wysokiej jakości senchy, 1 minutę dla standardowej senchy i zaledwie 30 sekund dla Hojicha i Banchy). Następnie napełniamy filiżanki stopniowo, przechodząc od jednej do drugiej, aby uzyskać tę samą intensywność. Można praktykować wielokrotne parzenie, z wyjątkiem Genmaichy.
To coś więcej niż starożytny napój, przygotowanie i degustacja herbaty stanowią sztukę w japońskiej kulturze. Prawdziwa chwila relaksu, w której czas się zatrzymuje, naucz się delektować tym wyrafinowanym napojem.
