Bogactwa kulturowego Japonii nie trzeba nikomu przedstawiać. Miłośnicy folkloru oraz fani japońskich talizmanów znajdą tu coś dla siebie. Dziś przyjrzymy się bliżej Darumie – japońskiej lalce, która jest niezwykła zarówno ze względu na swój kształt, jak i historię.
Daruma (だるま) to japońska figurka z papier mâché. Jej okrągły kształt i szeroko otwarte oczy są bezpośrednio inspirowane postacią buddyjskiego mnicha Bodhidharmy. Jako symbol wytrwałości i sukcesu, Daruma ma pomagać w realizacji najskrytszych życzeń.
Jaka jest jej historia? Dlaczego ta lalka nie ma rąk ani nóg? Jak używać Darumy, aby spełnić swoje marzenie? 🤔
Na te i inne pytania odpowiemy w dalszej części artykułu. Zaczynajmy! 👇
Czym jest Daruma?
Daruma to japońska figurka, tradycyjnie wykonana z papier mâché, która nie posiada rąk ani nóg. Łatwo ją rozpoznać po czerwonym kolorze (choć bywa też w innych barwach), wąsach oraz dużych, otwartych oczach.
W japońskiej kulturze ta figurka jest talizmanem symbolizującym wytrwałość, szczęście i sukces. Skąd jednak wzięła się ta dziwna lalka? Jaka jest jej historia?
Jaka jest historia lalki Daruma?
Historia lalki Daruma jest ściśle powiązana z buddyjskim mnichem Bodhidharmą, twórcą buddyzmu Zen w Japonii. Ten mnich pochodzący z Indii miał żyć między V a VI wiekiem n.e., jednak jego historia jest przeplatana legendami i występuje w różnych wersjach (jak większość japońskich opowieści), co sprawia, że jego pochodzenie i życie pozostają tajemnicą.
Mimo to, większość podań głosi, że mnich Bodhidharma podczas swojej pielgrzymki zatrzymał się na pewien czas w klasztorze Shaolin w Chinach, gdzie rozwijał nauki buddyzmu Chan oraz praktykę sztuk walki, czyli kung-fu Shaolin (robi wrażenie! 😮).
Po ruszeniu w dalszą drogę postanowił zatrzymać się w jaskini, aby medytować aż do osiągnięcia Oświecenia. Spędził tam dziewięć długich lat, wpatrując się w ścianę jaskini, w pozycji siedzącej, bez ruchu i bez zamykania oczu. 👀
- Legenda głosi, że po siedmiu latach mnich zasnął ze zmęczenia. 😴 Kiedy się obudził, był tak wściekły na siebie, że postanowił odciąć sobie powieki, aby już nigdy nie zasnąć. Postrzegał tę słabość jako brak dyscypliny i chciał przebłagać bogów poprzez to samookaleczenie. Według legendy, w miejscu, gdzie upadły powieki, wyrosły krzewy zielonej herbaty. Od tamtej pory buddyjscy mnisi piją zieloną herbatę, aby zachować czujność podczas długich godzin medytacji. 🍵
Po dziewięciu latach spędzonych w tej samej pozycji siedzącej, bez poruszenia się choćby o centymetr, mnich Bodhidharma stracił władzę w kończynach. Niektóre historie mówią, że jego nogi i ręce zanikły, inne, że po prostu odpadły od ciała.
Teraz rozumiesz, dlaczego lalka Daruma jest przedstawiana bez rąk i nóg. Intensywny wyraz twarzy Darumy, z dwojgiem dużych, otwartych oczu bez powiek, ucieleśnia walkę, determinację i wytrwałość mnicha Bodhidharmy.
Cechy charakterystyczne Darumy
Okrągłe ciało, bez rąk i nóg
Brak kończyn u tej figurki jest związany z historią Bodhidharmy, ale ten punkt omówiliśmy już wyżej 👆, więc nie ma potrzeby do niego wracać.
Istnieje jednak drugie wyjaśnienie (uzupełniające pierwsze). Pierwotnie lalka Daruma została zaprojektowana tak, aby zawsze wracać do pionowej pozycji. Wiesz, czym jest wańka-wstańka? Zasada jest ta sama. Niezależnie od tego, jak mocno ją popchniesz, zawsze się podniesie.
- Daruma doskonale ilustruje japońskie przysłowie „nanakorobi yaoki”, co oznacza „upadnij siedem razy, podnieś się osiem”. Innymi słowy, ważne jest, aby pamiętać, że bez względu na to, ile razy upadniesz, zawsze trzeba się podnieść, aby osiągnąć swój cel. Daruma to talizman, ale przede wszystkim potężny symbol wytrwałości. 💪
Duże, puste oczy
Najbardziej charakterystyczną cechą lalki – jak zapewne zauważyłeś – są jej dwoje dużych, otwartych oczu, 👀 pozbawionych powiek i źrenic. Teoria wyjaśniająca to zjawisko wiąże się z historią Bodhidharmy i momentem, w którym zerwał sobie powieki, by nie zasnąć.
Gęste brwi i imponujące wąsy
Włosy na twarzy namalowane na figurce odpowiadają brwiom i brodzie mnicha Bodhidharmy, ale kryje się za tym jeszcze inne znaczenie…
Jeśli przyjrzysz się kształtowi brwi, możesz dostrzec w nich sylwetki dwóch żurawi zwróconych do siebie. Podobnie jest z wąsami – ich kształt ma przypominać żółwia (choć przyznam, że trudniej to dostrzec 😅). W japońskiej kulturze te dwa zwierzęta symbolizują długowieczność.
Zresztą, japońskie przysłowie mówi: „żuraw żyje 1000 lat, żółw 10 000”. Długowieczność zajmuje ważne miejsce w japońskiej mentalności i wiele symboli do niej nawiązuje.
Napisy w kanji
Na brzuchu lub po bokach figurki możesz zobaczyć japońskie napisy w kanji. Najczęściej można je przetłumaczyć jako „szczęście”, „wytrwałość”, „bogactwo”… lub inne podobne słowa związane z dziedziną życia, której dotyczy Twój cel lub życzenie.
Niektórzy zapisują swoje marzenie na lalce, aby nie stracić go z oczu lub nadać mu bardziej oficjalny charakter przed sobą i bogami.
- ❓ Czy wiesz, że? pokémon Darumaka jest w dużej mierze inspirowany lalką Daruma. Zresztą, podczas swojego pojawienia się w 665. odcinku, Darumaka jest przedstawiany jako „pokémon, który zawsze pozostaje skupiony i nigdy się nie poddaje; wielu ludzi uważa, że to pokémon przynoszący szczęście”.
Czerwony kolor Darumy
Choć obecnie istnieją Darumy we wszystkich kolorach, najpopularniejszym tradycyjnym kolorem jest czerwień. Powód tego wyboru pozostaje tajemnicą, ale istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić, dlaczego Daruma jest czerwona. 🤔
Pierwsza teoria zakłada, że Bodhidharma po swojej podróży do Chin nosił długą czerwoną szatę – tak jak chińscy buddyjscy mnisi – podczas swoich dziewięciu lat medytacji w jaskini. Ponieważ figurka jest przedstawieniem tego legendarnego mnicha, tłumaczy to jej czerwony kolor.
Według innej, znacznie mroczniejszej teorii, kolor czerwony może wywodzić się z okresu wyniszczających epidemii ospy w kraju. W tak przesądnej kulturze jak japońska, choroba ta mogła być jedynie „klątwą” zesłaną przez mściwego boga. Według wierzeń ludowych, czerwień była ulubionym kolorem boga ospy, więc ludzie zaczęli nosić czerwone ubrania, aby zyskać przychylność bóstwa i uniknąć choroby. 🙏 W ten sposób czerwony kolor lalki Daruma miał odstraszać choroby i wspomagać powrót do zdrowia.
Zresztą, Daruma jest prezentem często wręczanym osobom chorym, aby życzyć im szybkiego powrotu do zdrowia.
Jak używać Darumy?
Niezależnie od tego, czy jesteś przesądny, czy nie, lalka Daruma to doskonały sposób na wyznaczenie sobie celu i jego osiągnięcie.
Ten japoński talizman to rodzaj amuletu, znajdujący się gdzieś pomiędzy magią a psychologią, który pozwala spełnić życzenie. Używanie tej figurki można porównać do „rytualizacji”, materializacji wyznaczonego celu w formie (nieco przerażającej) lalki z szeroko otwartymi oczami.
Używanie Darumy jest bardzo proste i można je podsumować w pięciu krokach:
- Jasno określ swoje życzenie lub cel do osiągnięcia. Im bardziej konkretnie sformułujesz swoje marzenie, tym większa szansa na jego spełnienie (życzenie sobie życia pełnego szczęścia jest miłe, ale nieprecyzyjne. Pomyśl raczej, jakie działanie pozwoli Ci osiągnąć szczęście?). Oczywiście wybierz cel możliwy do zrealizowania i mierzalny w działaniach.
- Pomaluj jedno z dwojga oczu na czarno. Prawe czy lewe? Nie ma znaczenia, pod warunkiem, że masz w głowie jasno sformułowane życzenie w momencie malowania tęczówki oka. Wykonując ten krok, pieczętujesz własne zobowiązanie wobec celu, który sobie wyznaczyłeś.
- Postaw Darumę w widocznym miejscu w domu, na przykład na wysokiej półce, tak abyś mógł ją widzieć każdego dnia. Obecność tej japońskiej lalki pozwoli Ci utrzymać cel w pamięci i wzmocni Twoją determinację. Mała rada: postaw ją raczej w salonie niż w sypialni, ponieważ budzenie się o 3 nad ranem i widok tej jednookiej lalki wpatrującej się w Ciebie intensywnym wzrokiem może być przerażające. 😂
- Przejdź do działania, nie tracąc celu z oczu. Wierzenia głoszą, że lalka zawiera boga, którego pozbawiono wzroku. Malując pierwsze oko, czynisz go jednoocznym. To Ty musisz pracować, działać i wykazać się odwagą, determinacją oraz wytrwałością, aby osiągnąć swój cel i w ten sposób móc przywrócić wzrok bogu uwięzionemu w lalce. Pamiętaj, że Daruma nagradza poświęcenie i niezłomną siłę woli.
- Pomaluj drugie oko po osiągnięciu celu lub spełnieniu życzenia.
Po roku tradycja nakazuje zanieść Darumę do świątyni, w której została kupiona, aby ją spalić, niezależnie od tego, czy cel został osiągnięty, czy nie. Według wierzeń, moc lalki Daruma wygasa po roku.
Jeśli Twój cel został osiągnięty, to sposób na pójście naprzód. Jeśli natomiast nie udało Ci się osiągnąć celu, spalenie jej nie oznacza, że się poddajesz, lecz że poszukasz innego sposobu na osiągnięcie swojego zamierzenia (lub zaczniesz od nowa z nową Darumą).
- ⚠️ Możesz mieć tylko jedną Darumę na raz. Gdy pomalujesz drugie oko swojej lalki, możesz kupić kolejną, aby zrealizować nowe życzenie. Zaletą tej zasady jest to, że zmusza Cię ona do skupienia się na jednym celu naraz. Możesz poświęcić cały swój czas i energię na wykonanie danego zadania, zwiększając tym samym swoje szanse na sukces.
Różne kolory Darumy i ich znaczenie
Obecnie możesz znaleźć figurki Daruma we wszystkich kolorach, z których każdy odpowiada konkretnej dziedzinie życia.
Znaczenie każdego koloru może różnić się w zależności od producenta lub regionu; nikt nigdy nie ustalił jednej wersji w tej kwestii. 🙃 Pierwotnie Daruma była czerwona, a z biegiem lat kolory i znaczenia się różnicowały – prawdopodobnie z powodów czysto komercyjnych.
Oto jednak lista różnych kolorów Darumy i ich najczęstszych znaczeń:
- Czerwony: Powodzenie i szczęście.
- Biały: Czystość i równowaga.
- Złoty: Pieniądze i sława.
- Czarny: Ochrona przed złymi duchami.
- Zielony: Zdrowie i kondycja fizyczna.
- Pomarańczowy: Sukces w nauce lub dobrobyt.
- Niebieski: Sukces zawodowy.
- Fioletowy: Rozwój osobisty lub zdrowie.
- Różowy: Miłość i romans.
- Podobne znaczenia kolorów odnajdujemy u innego znanego talizmanu: Maneki neko. Aby dowiedzieć się więcej o tym japońskim kocie, który podbił świat, zajrzyj do naszego artykułu o znaczeniu Maneki Neko! 😺
Produkcja lalek Daruma
Pierwsze lalki Daruma zaczęto wytwarzać w XVII wieku. Mnisi z miasta Takasaki, w prefekturze Gunma, wpadli na pomysł tworzenia talizmanów z papier mâché na podobieństwo mnicha Bodhidharmy, aby przynosiły szczęście rolnikom. Dochody tych ostatnich były silnie uzależnione od szczęścia podczas zbiorów, a ponieważ japońska kultura jest bardzo przesądna, posiadanie talizmanu było bardzo pożądane. 😄
Z czasem chłopi zaczęli sami wytwarzać lalki Daruma, aby je sprzedawać i uzupełniać swoje skromne dochody w okresach trudności gospodarczych. 💸
Kilka dekad później popularność lalki Daruma wzrosła i rozprzestrzeniła się na cały kraj. Obecnie miasto Takasaki produkuje ponad 80% wszystkich Darum wytwarzanych w Japonii.
Daruma w dzisiejszych czasach
Tradycyjna wersja lalki Daruma jest wykonana z papieru washi, rodzaju japońskiego papier mâché, z pustym wnętrzem, aby łatwiej było ją spalić. Oryginalny rozmiar odpowiada wielkości piłki do koszykówki.
Nierzadko można zobaczyć lalkę Daruma stojącą w kącie pokoju, często na wysokiej półce, w restauracji, sklepie czy domu.
Dziś możesz znaleźć Darumę w różnych formach: pluszaki, breloczki, etui na telefon… lub nawet w formie skarbonki Daruma, aby przechowywać swoje oszczędności, dodając jednocześnie oryginalny japoński akcent do swojego wystroju.
