Czy wiesz, że w Japonii co najmniej jedna na cztery osoby ma ponad 65 lat?
Starzenie się społeczeństwa w Japonii to wzrost średniej wieku mieszkańców archipelagu, wynikający z niskiej śmiertelności i spadku dzietności.
Obecnie osoby powyżej 65. roku życia stanowią prawie 30% mieszkańców, podczas gdy odsetek osób poniżej 15. roku życia szacuje się na zaledwie 12%. W ciągu stulecia liczba osób starszych bije wszelkie rekordy, podczas gdy wskaźnik urodzeń jest na bardzo niskim poziomie.
Jakie są przyczyny i wyzwania, przed którymi stoi Japonia w obliczu tego niepokojącego zjawiska społecznego? Ponadto 20 września w Japonii seniorzy są honorowani podczas święta Keiro no Hi.
👴 Najstarsze społeczeństwo na świecie
Wykres oczekiwanej długości życia w Japonii. Źródło: Nippon.com
Z oczekiwaną długością życia wynoszącą 84 lata, kraj ten może poszczycić się najstarszą populacją na świecie. Wyjaśnienie tego zjawiska znajduje się na obu końcach piramidy wieku.
🎂 Kraj stulatków
Japonia to kraj z największą liczbą stulatków na świecie (ponad 80 000 w 2020 roku przy populacji 125,5 miliona mieszkańców). Podobnie jak w innych krajach uprzemysłowionych i rozwiniętych, oczekiwana długość życia jest wysoka. Wynosi ona 81 lat dla mężczyzn i 87 lat dla kobiet. Jednak jakość życia, postęp w medycynie i lepszy dostęp do opieki zdrowotnej wyjaśniają tę długowieczność tylko częściowo.
Warto zwrócić uwagę na japoński sposób odżywiania, bogaty w ryby, ryż i zieloną herbatę, a ubogi w mięso i cukry. Niski wskaźnik otyłości oraz spożycie produktów o wysokiej zawartości przeciwutleniaczy, minerałów i kwasów omega-3 z pewnością odgrywają rolę we wzroście długowieczności. Wreszcie, życie w społeczności oraz japońska filozofia mają mieć szczególnie pozytywny wpływ na zdrowie, jak twierdzą mieszkańcy wyspy Okinawa, słynącej z wielu stulatków.
👶 Spadek dzietności
Z drugiej strony, populacja ma trudności z odnowieniem się, ponieważ wskaźnik dzietności szacuje się obecnie na 1,43, podczas gdy powinien wynosić co najmniej 2,1. Choć dzietność nieustannie spada od czasów powojennych, spadek demograficzny rozpoczął się około 2005 roku, kiedy wskaźnik śmiertelności przewyższył liczbę urodzeń.
Przyczyną jest fakt, że małżeństwa stają się coraz rzadsze i zawierane są coraz później. Dziś kobiety cenią swoją wolność i karierę zawodową. Ponadto stały się szczególnie wymagające co do statusu społecznego i finansowego swoich kandydatów na partnerów, co sprawia, że liczba singli gwałtownie rośnie.
Integracja kobiet na rynku pracy, choć pozytywna, przyczyniła się do tego spadku dzietności. W Japonii bardzo trudno jest pogodzić pracę z życiem rodzinnym, ponieważ japońska kultura zakłada, że praca jest bardzo czasochłonna. Ponadto brak placówek opiekuńczych i pomocy socjalnej nie sprzyja macierzyństwu.
Koszty życia i długość edukacji w Japonii mogą również hamować decyzję o rodzicielstwie. Pary często tworzą się późno i nie zawsze mają środki finansowe, aby zaspokoić potrzeby dziecka.
Wreszcie, Japończycy wydają się wykazywać pewien brak zainteresowania seksualnością, co w żaden sposób nie poprawia wskaźnika urodzeń, który już teraz jest jednym z najniższych na świecie.
🔎 Wyzwania i konsekwencje starzejącego się społeczeństwa
Źródło: manuelnumeriquemax.belin.education
Obecnie japońskie społeczeństwo liczy coraz więcej osób starszych i coraz mniej młodych aktywnych zawodowo. Populacja nie tylko się starzeje, ale stale maleje od około dziesięciu lat. Podczas gdy w 2010 roku populacja japońska liczyła 128 milionów mieszkańców, według statystyk może ona zmniejszyć się o połowę przed 2100 rokiem.
Japonia w przyspieszonym tempie doświadcza zjawiska starzenia się, które dotyka kraje rozwinięte, co niesie ze sobą konsekwencje społeczne i gospodarcze.
💰 Niepewna sytuacja seniorów
Starzenie się społeczeństwa w Japonii to niepokojąca rzeczywistość, która silnie wpływa na system emerytalny. Z powodu wyjątkowo niskich emerytur wielu seniorów żyje poniżej granicy ubóstwa. Ponadto ponad 10% z nich kontynuuje pracę po osiągnięciu wieku emerytalnego ustalonego na 65 lat. Inni posuwają się nawet do popełniania wykroczeń, aby trafić do więzienia, przełamać samotność i zapewnić sobie dach nad głową oraz wyżywienie.
💸 Wyzwanie gospodarcze
Na poziomie gospodarczym starzenie się społeczeństwa w Kraju Kwitnącej Wiśni idzie w parze ze zmniejszeniem populacji aktywnej zawodowo, a tym samym z niedoborem siły roboczej. To prawdziwa przeszkoda dla wzrostu gospodarczego kraju! Japonia, trzecia potęga gospodarcza świata i członek G7, ryzykuje utratę swojej konkurencyjności i wpływów politycznych na świecie. Wreszcie, wydatki związane z emeryturami i opieką zdrowotną obciążają finanse publiczne.
💡 Rozwiązania problemu starzenia się Japonii
Pracujący seniorzy w Japonii. Źródło: indianexpress.com
Aby stawić czoła temu kryzysowi demograficznemu, rząd próbuje wdrażać odpowiednie rozwiązania. Premier Japonii Yoshihide Suga obiecuje premię dla nowożeńców, aby pomóc im w usamodzielnieniu się, a także refundację leczenia niepłodności.
Rząd zachęca do posiadania dzieci poprzez tworzenie bezpłatnych placówek opieki dla małych dzieci oraz pomoc finansową dla rodzin. Pojawiają się inne, bardziej oryginalne rozwiązania, takie jak inwestycje w robotykę, aby zastąpić personel w sektorach zdrowia, gastronomii i przemyśle. Wreszcie, wydaje się, że sztuczna inteligencja jest wykorzystywana, aby pomóc singlom w spotkaniu swojej drugiej połówki.
Równolegle państwo maksymalnie utrzymuje osoby powyżej 65. roku życia na rynku pracy, aby przeciwdziałać zmniejszaniu się liczby aktywnych zawodowo. Urzędnik państwowy może pracować nawet do 80. roku życia. Podniesienie ustawowego wieku emerytalnego i zwiększenie liczby pracujących seniorów oczywiście nie wystarczy, aby zrekompensować spadek populacji aktywnej zawodowo. Niemniej jednak imigracja pozostaje bardzo ograniczona na archipelagu, który pragnie zachować swoją tożsamość kulturową; władze wolą skupić się na polityce prorodzinnej.
👨🦳 Keiro no Hi, dzień osób starszych
Rysunki na dzień osób starszych. Źródło: japan-forward.com
W Japonii kult przodków jest bardzo ważny. Dlatego też osoby w podeszłym wieku cieszą się dużym szacunkiem w japońskiej kulturze. Ustanowiony w 1963 roku Dzień Szacunku dla Seniorów, czyli Keiro no Hi, jest świętem państwowym.
Obchodzony dawniej 15 września, obecnie przypada na trzeci poniedziałek miesiąca i w tym roku wypada 20 września. Tego dnia seniorzy są honorowani w Kraju Kwitnącej Wiśni. Stacje telewizyjne emitują programy specjalne, szkoły organizują przedstawienia, a dzieci wręczają prezenty swoim dziadkom. Seniorom serwowany jest posiłek, a stulatkom w wiosce podaje się mały srebrny kieliszek sake. To sposób na wyrażenie wdzięczności wobec starszych. Warto zauważyć, że wraz ze wzrostem oczekiwanej długości życia obchody te mogą stać się nadmiernie kosztowne dla samorządów.
W obliczu starzenia się społeczeństwa Japonia musi znaleźć nowe rozwiązania, aby chronić gospodarkę i jakość życia. To nowe wyzwanie dla Kraju Kwitnącej Wiśni.
