Kto z nas nigdy nie zrobił papierowego samolotu czy łódki? Od żurawi po kwiaty, aż po skaczące żabki – japońskie origami fascynuje zarówno dzieci, jak i dorosłych na całym świecie. Ta sztuka, która narodziła się w starożytności, rozwinęła się w Kraju Kwitnącej Wiśni, a Japończycy są prawdziwymi mistrzami w tej dziedzinie. Mówi się nawet, że ta aktywność pozwala osiągnąć stan pełnej uważności. Poznaj historię tej starożytnej sztuki, jej korzyści dla zdrowia oraz różne rodzaje składania.
🐣 Prawdziwe pochodzenie origami
Niektórzy uważają, że sztuka składania papieru w celu tworzenia różnych kształtów narodziła się w Chinach za czasów dynastii Han pod nazwą „Zhe Zhi”. Dawniej podczas chińskich ceremonii pogrzebowych palono papierowe ofiary. Inni sądzą, że sztuka składania istniała w japońskiej kulturze na długo przed pojawieniem się papieru. Choć jej pochodzenie pozostaje niepewne, to właśnie w Kraju Kwitnącej Wiśni origami rozkwitło pod rękami wielkich japońskich mistrzów. Sprowadzona na archipelag przez buddyjskich mnichów około VII wieku, sztuka ta jest znana na całym świecie pod swoją japońską nazwą. „Origami” pochodzi od czasownika „oru”, co oznacza „składać”, oraz „kami”, co oznacza „papier”.
Składanie dwóch żurawi origami, zaczerpnięte z pierwszej znanej książki o origami, Hiden senbazuru orikata, opublikowanej w Japonii w 1797 roku. Źródło: Wikipedia
➡ Ewolucja origami w Japonii
Kiedy origami pojawiło się w Japonii, papier był towarem rzadkim i bardzo drogim. Składano go wyłącznie podczas ceremonii religijnych, aby dekorować, reprezentować bóstwo lub podczas rytuałów ślubów shintoistycznych. Origami rozwinęło się następnie w praktykach buddyjskich, zanim podbiło serca wojowników bushi, dla których papierowy kwiat był symbolem przyjaźni. Ponadto szlachta na dworze cesarskim miała w zwyczaju prezentować swoje podarunki na złożonej kartce papieru.
Dopiero w okresie Edo origami rozpowszechniło się wśród całej populacji. Dzięki demokratyzacji użycia papieru to hobby stało się bardziej dostępne. Konstrukcje z origami zaczęły być wykorzystywane w celach rekreacyjnych, wręczane jako talizmany na szczęście, pojawiły się także pierwsze książki z technikami. Od 1800 roku ta tradycyjna sztuka weszła do programu nauczania małych Japończyków. Po II wojnie światowej origami przekroczyło granice, spopularyzowane przez wielkich mistrzów, takich jak Yoshizawa i Uchiyama, oraz ich liczne kreacje. W dzisiejszych czasach większość Japończyków potrafi wykonać kultowego żurawia.
🎯 Jaki jest cel origami?
Jeśli w przeszłości origami służyło celom religijnym, duchowym czy dekoracyjnym, dziś jest to przede wszystkim kreatywna aktywność, która bawi dzieci i dorosłych.
Już dawno naukowcy zauważyli pozytywny wpływ tej sztuki na zdrowie oraz rozwój dziecka. Tak było w przypadku niemieckich pedagogów Friedricha Fröbla i Rudolfa Steinera, pionierów alternatywnej edukacji. Ta zabawa jest idealna do rozwijania motoryki małej i nauki geometrii poprzez zabawę. Można ją praktykować samodzielnie lub w grupie jako zajęcie zespołowe. W Japonii origami jest nauczane w szkołach podstawowych w ramach prac ręcznych. Ta dyscyplina pozwala poprawić koncentrację, wymagając jednocześnie rzetelności, cierpliwości i zręczności. Składanie musi być wykonane precyzyjnie, zgodnie z określoną kolejnością kroków, aby uzyskać pożądany obiekt. Wreszcie, origami to doskonałe narzędzie kreatywności, ponieważ przy odrobinie wyobraźni można stworzyć nieskończoną liczbę kształtów czy postaci.
Praktykowane regularnie, origami jest doskonałym ćwiczeniem na poprawę pamięci lub walkę ze stresem, jak twierdzą naukowcy. Ta aktywność wymaga wielkiego skupienia, co pozwala zapomnieć o codziennych troskach, oczyścić umysł i osiągnąć stan pełnej uważności.
🤷♀️ Różne rodzaje origami
Tradycyjne origami pozwala tworzyć zwierzęta, kwiaty czy też przedmioty, takie jak pudełka lub łódki inspirowane dawnymi wzorami. Używa się do tego kwadratowej kartki papieru, którą składa się według serii technik, aby uzyskać figurę. Wszystko to bez użycia nożyczek czy kleju. Niektóre kształty są bardzo łatwe do wykonania, podczas gdy inne wymagają bardziej złożonych operacji.
Dziś istnieje mnóstwo rodzajów origami. Wśród różnych nurtów, origami modułowe pozwala tworzyć konstrukcje z wielu elementów, podobnie jak w przypadku origami 3D. Action-origami odnosi się do modeli ruchomych, takich jak słynna skacząca żabka. Istnieją również techniki origami na mokrym papierze, zwane „wet folding”, które są bliższe rzeźbie. Można również wspomnieć o froissing z użyciem pogniecionego papieru lub box pleating, który wykorzystuje kąty 45° i 90°.
👌 Wielki mistrz origami
Akira Yoshizawa, wielki mistrz origami. Źródło: alchetron.com
W XX wieku sztuka składania odniosła międzynarodowy sukces dzięki wielkiemu japońskiemu mistrzowi, Akirze Yoshizawie. Uważany za ojca nowoczesnego origami, autor wielu książek, miał stworzyć ponad 50 000 wzorów. Ponadto origamista ten wymyślił system kodowania diagramów. Miał również rozwinąć składanie na mokrym papierze, co nadaje kreacjom bardziej naturalny wygląd. Akira Yoshizawa był świadomy korzyści płynących z tego kreatywnego hobby dla umysłu. Mawiał: „Kiedy ręce są zajęte, serce jest spokojne”.
🪶 Żuraw – najsłynniejsze zwierzę w origami
Kiedy myślimy o origami, od razu przychodzi nam na myśl żuraw. I słusznie, ponieważ ten ptak posiada w Japonii silną symbolikę związaną z długowiecznością, pokojem i szczęściem. Legenda głosi, że każdemu, kto wykona tysiąc żurawi origami połączonych ze sobą, zostanie spełnione życzenie. Oto poradnik, jak wykonać pięknego żurawia origami.
🔰 Jak zacząć przygodę z origami?
Dobra wiadomość: sztuka składania wymaga bardzo niewielu materiałów. Wystarczy mieć pod ręką zwykłą kartkę papieru. Z drugiej strony, origami wymaga sporej dawki cierpliwości i precyzji.
Jaki materiał jest potrzebny do origami?
Papier w formacie kwadratu 12 x 12 lub 15 x 15 cm będzie idealny na początek. Gramatura nie powinna przekraczać 90 g/m², aby ułatwić składanie. Niektórzy origamiści używają kostki introligatorskiej, ale zazwyczaj wystarczy siła palców. Narzędzie to może się jednak przydać przy większej grubości papieru lub w przypadku mini origami. Zazwyczaj jedna kartka wystarcza do większości figur, ale niektóre bardziej złożone modele wymagają ich kilku. Pamiętaj, że niektóre modele wymagają formatu prostokątnego, a nawet pasków papieru. Książka o origami lub wideotutorial wskażą Ci kolejne kroki, aby magia mogła się wydarzyć.
Jaki papier jest najlepszy do origami?
Na początek możesz śmiało użyć papieru do drukarki, który potniesz w kwadrat. Możesz również wybrać bibułkę lub papier pakowy. Gdy nabierzesz nieco więcej doświadczenia, będziesz mógł kupić kolorowy papier do origami lub papier z wzorami. Podobnie papier washi jest doskonałym podłożem, ponieważ jest jednocześnie elastyczny i wytrzymały.
Opanuj podstawy składania papieru
Składać, zaginać, spłaszczać, wygładzać… oto instrukcje dla składającego! Aby wykonać origami, musisz postępować zgodnie z instrukcjami przedstawionymi na schematach. System symboli jest nazywany solfeżem. Linie przedstawiają zagięcia, a strzałki – ruch, który należy wykonać.
Zagięcia i podstawy
Zagięcie w dolinę to zagięcie w kształcie litery V, podczas gdy zagięcie w górę (górskie) to odwrócone V. To dwa podstawowe zagięcia w origami. Ich połączenie tworzy zagięcie zygzakowate. Ponadto zagięcie wklęsłe lub wypukłe pozwala wykonać ptasi dziób. Istnieją również inne techniki, takie jak zagięcie płatkowe, zajęcze uszy czy zagięcie spłaszczone. Wiele modeli origami zaczyna się od tych samych sekwencji zagięć, zwanych bazami. Najpopularniejsze z nich to baza ryby, latawca, bomby wodnej czy diamentu.
Oto i wszystko… sztuka japońskiego origami nie ma już przed Tobą żadnych tajemnic. Czy jesteś gotowy, by kilkoma ruchami zamienić kawałek papieru w żabkę lub żurawia?
