Jeśli istnieje jedna niezwykle ważna cnota w Kraju Kwitnącej Wiśni, jest nią uprzejmość. W istocie, uprzejmość w Japonii to prawdziwa sztuka.
Warto wiedzieć, że pierwotną religią archipelagu jest shintoizm, kult oparty na wierzeniach, które czczą każdą formę życia. Szacunek jest zatem wartością głęboko zakorzenioną w japońskiej kulturze. Dlatego też, zanim odwiedzisz ten cudowny kraj, lepiej dobrze poznać zasady obowiązujące w społeczeństwie.
Aby pomóc Ci uniknąć wizerunku źle wychowanego obcokrajowca, oto kilka zasad etykiety i zwyczajów, które warto znać w Kraju Kwitnącej Wiśni:
👉 Uprzejmość w Japonii: zasady ogólne
Dzięki swoim tradycjom i wpływom religijnym, Japończycy mają wyostrzone poczucie savoir-vivre’u. Od najmłodszych lat dzieci uczą się szacunku do innych oraz autorytetów. Jest to wartość silnie wpajana w japońską kulturę, na równi z honorem, obowiązkiem i skromnością.
🙋 Japońskie powitania
Na archipelagu, aby kogoś przywitać, zwyczajem jest lekkie ukłonienie się. To coś więcej niż oznaka uprzejmości czy sposób na powiedzenie „dzień dobry” – to wyraz szacunku wobec drugiej osoby. Ponadto, w zależności od hierarchii osoby, którą witamy, kłaniamy się głębiej lub płycej. W przeciwieństwie do mieszkańców Zachodu, Japończycy nie całują się na powitanie ani nie podają sobie rąk. W Japonii unika się wszelkiego kontaktu fizycznego, nawet poza okresem pandemii.
🕒 Punktualność przede wszystkim
Japończycy zawsze są punktualni na spotkaniach, a często przychodzą nawet 10 minut wcześniej. Szacunek do czasu jest fundamentalny w ich wychowaniu. Co więcej, japońskie pociągi słyną ze swojej legendarnej punktualności. Do tego stopnia, że gdy pociąg TGV kursujący między Tokio a Shin-Osaka spóźnił się o minutę, wszczęto dochodzenie. Tak, z czasem się tam nie żartuje!
👀 Sztuka niedomówień
Mówienie „nie” jest raczej rzadkością w japońskiej kulturze, gdzie nie do pomyślenia jest sprawienie, by rozmówca stracił twarz. Zamiast wyrażać odmowę wprost, zwyczajowo odmawia się uprzejmie, mówiąc: „Nie sądzę, aby to było możliwe” lub „Zobaczę, co da się zrobić…”. Aby odrzucić zaproszenie lub ofertę, zawsze możesz odpowiedzieć „chotto…”, co oznacza „cóż…”.
Pozostając w temacie niedomówień, czy wiesz, że w Japonii nie patrzy się ludziom w oczy, a zwłaszcza osobom starszym, ponieważ jest to odbierane jako znak zastraszania?
😺 Japońskie przesądy
Kiedy rozmawiasz z Japończykiem, unikaj wypowiadania niektórych słów, jeśli nie chcesz go urazić. Na przykład liczby 4 i 9, kojarzone ze śmiercią lub cierpieniem, powinny być wykluczone z rozmowy.
Kilka zasad uprzejmości na zewnątrz
Uprzejmość obowiązuje w Kraju Kwitnącej Wiśni zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz.
🚫 Na ulicy
Japończycy są bardzo powściągliwi, jeśli chodzi o kontakt fizyczny. Jeśli jesteś w związku, unikaj całowania się lub trzymania za ręce na ulicy. Dyskrecja jest wskazana.
Jeśli palisz, wiedz, że palenie papierosów jest zabronione poza wyznaczonymi strefami. Podobnie, nigdy nie je się podczas chodzenia… to nie wypada.
🚌 W transporcie publicznym
Czekając na pociąg, autobus, metro czy tramwaj, Japończycy ustawiają się w kolejce. Na pokładzie pasażerowie mało rozmawiają i wyciszają telefony. Niech wybaczą to ci, którzy lubią wykorzystywać czas podróży na dzwonienie do bliskich. Ponadto smartfony powinny być wyłączone w pobliżu miejsc priorytetowych, aby nie zakłócać pracy rozruszników serca osób starszych.
Jeśli masz katar, powstrzymaj się od wydmuchiwania nosa, zwłaszcza w materiałową chusteczkę, ponieważ jest to w Japonii bardzo niegrzeczne. Możesz jednak pociągać nosem – nikt nie będzie miał Ci tego za złe.
Na koniec: na schodach ruchomych ustaw się po lewej stronie, aby zostawić prawą stronę tym, którzy się spieszą.
🍽 W restauracji
Nie wahaj się zawołać kelnera słowem „sumimasen” („przepraszam”) lub zamówić danie bezpośrednio na głos. Kiedy wznosisz toast, unikaj słynnego tchin-tchin, którego wymowa po japońsku oznacza „penis”. Bardziej odpowiednie będzie „kampaï”. Przed rozpoczęciem jedzenia nie zapomnij wypowiedzieć zwrotu grzecznościowego „itadakimasu”, co oznacza „dziękuję za ten posiłek”. Pod koniec lunchu lub kolacji, gdy kelner przyniesie rachunek, udaj się do kasy, aby uregulować płatność. Wychodząc z restauracji, powszechnie wyraża się zadowolenie zwrotem „Gochisousama deshita”, co oznacza „to była uczta”.
🛀 W łaźniach publicznych
Zanim wejdziesz do wody, poświęć czas na dokładne umycie się i związanie włosów, jeśli są długie. W Japonii kąpiel nie służy do mycia się; wręcz przeciwnie, musisz być czysty jak łza, aby móc wejść do wspólnej wody. W niektórych onsenach stroje kąpielowe są zabronione; będziesz musiał wejść w stroju Adama. Jeśli masz tatuaże, wiedz, że niektóre obiekty publiczne mogą odmówić Ci wstępu, ponieważ tatuaże kojarzą się z yakuzą i wciąż są źle postrzegane w Japonii.
🤦♂️ W pracy i wśród współpracowników
Szacunek do hierarchii i osób starszych jest w Japonii bardzo ważny. Jeśli będziesz pracować w japońskiej firmie, będziesz musiał używać języka honoryfikatywnego wobec przełożonych i wykonywać polecenia bez sprzeciwu.
Uprzejmość w pracy wiąże się również z odpowiednią gestykulacją i zachowaniem. Nie wahaj się kłaniać i przepraszać w razie błędów, a przede wszystkim wykazuj się skromnością.
Duch grupy jest kluczowy i koniecznie musisz skonsultować się ze wszystkimi przed podjęciem decyzji.
Kultura pracy dominuje w Japonii, a zasady są przestrzegane co do joty. Każdy pracownik musi być punktualny, w przeciwnym razie będzie źle postrzegany. Z drugiej strony, zwyczajem jest zostawanie po godzinach wieczorem.
Na archipelagu krąg zawodowy jest poniekąd drugą rodziną. Będziesz więc zapraszany na drinki ze współpracownikami, a nawet na wyjścia do karaoke.
🙏 Właściwe zachowanie w japońskim domu
Gościnność jest święta w Kraju Kwitnącej Wiśni. Koncepcja omotenashi, czyli dbałości o gościa, jest bardzo obecna w japońskiej kulturze. Dlatego też, jeśli masz szczęście zostać przyjętym w domu mieszkańca, zostaniesz potraktowany jak bóg. Nie zapomnij w zamian przestrzegać pewnych zasad savoir-vivre’u, aby okazać swoją wdzięczność.
🏠 W domu gospodarza
Zaraz po przybyciu przywitaj się uprzejmie z gospodarzem i podziękuj za przyjęcie. Możesz go również nieco pochwalić. Użyj kilku zwrotów grzecznościowych, takich jak „ojama shimasu”, co oznacza „niepokoję Cię przez chwilę”.
Pamiętaj, aby zostawić buty starannie ustawione przed wejściem, aby nie blokować przejścia. Jeśli zostaną Ci zaoferowane kapcie, załóż je. Japończycy bardzo dbają o czystość, więc wiedz, że czasem potrzebna będzie dodatkowa para kapci do toalety.
Zawsze pamiętaj, aby sprawić przyjemność gospodarzowi, wręczając mu prezent (zazwyczaj jedzenie).
🥣 Zasady savoir-vivre’u przy stole
Przy stole nie zapomnij powiedzieć „itadakimasu”, składając dłonie przed rzuceniem się na jedzenie.
Istnieje wiele zasad dotyczących uprzejmego jedzenia pałeczkami. Należy trzymać je jedną ręką, nie bawić się nimi i pamiętać o odkładaniu ich między posiłkami. W Azji powszechne jest dzielenie się potrawami. Nakładaj jedzenie drugą stroną pałeczek, aby nie dzielić się zarazkami. Ryż je się bez dodatków, więc nie należy go polewać sosem.
Nigdy nie wbijaj pałeczek pionowo w jedzenie – byłoby to prawdziwe świętokradztwo! Ponadto nigdy nie wskazuj nikogo pałeczkami, ponieważ poczułby się urażony.
Choć dyskrecja jest zazwyczaj wymagana w Japonii, nie krępuj się siorbać podczas jedzenia, zwłaszcza jeśli Twój makaron jest zbyt gorący – oprócz jego schłodzenia, oznacza to, że danie Ci smakuje. Po zakończeniu posiłku podziękuj gospodarzom, wypowiadając wspomnianą wcześniej formułę „Gochisousama deshita”.
🎁 Kultura dawania prezentów w Japonii
W Japonii wręczenie prezentu jest oznaką uznania, czy to w podziękowaniu dla gospodarza, z okazji Walentynek, czy aby sprawić przyjemność bliskim. Warto zauważyć, że znaczenie prezentu i jego opakowanie mają większe znaczenie niż sam upominek. Możesz wykorzystać kształty zwierząt przynoszących szczęście, takich jak żuraw, karp, motyl czy żółw, w zależności od ich symboliki.
Z powodu licznych przesądów należy unikać pewnych liczb i kolorów. Na przykład, jeśli dajesz słodycze, powstrzymaj się od kupowania czterech sztuk. Jeśli wybierasz kwiaty, nie komponuj bukietu z dziewięciu sztuk i zapomnij o liliach oraz kameliach, które kojarzą się z pogrzebem. Zwróć również uwagę na znaczenie kolorów i niektórych przedmiotów, takich jak lustra, zegary, kwiaty w doniczkach czy noże, które mają negatywną konotację.
Wiedz, że prezent zawsze należy dawać i odbierać obiema rękami. Na koniec: nie otwieraj prezentu od razu, poczekaj, aż będziesz sam(a).
Pamiętaj, uprzejmość w Japonii to instytucja. Opanowując zasady etykiety, pokażesz swój szacunek dla japońskiej kultury i unikniesz wprawiania mieszkańców archipelagu w zakłopotanie.
