Często kojarzony z Yakuzą, tatuaż w Japonii nie jest postrzegany tak pozytywnie jak na Zachodzie. Podczas gdy Europejczycy i Amerykanie z dumą prezentują swoje tatuaże 💪, Japończycy wolą je ukrywać. Mimo to, ta starożytna japońska sztuka jest głęboko zakorzeniona w historii Kraju Kwitnącej Wiśni.
Pojawiający się już w czasach prehistorycznych, tatuaż był związany z rytuałami w pierwszych cywilizacjach japońskich. Służył wówczas jako symbol przynależności społecznej, ochrony duchowej czy też ozdoba. Później zaczęto go używać do identyfikacji przestępców, zanim stał się znakiem rozpoznawczym Yakuzy 💣. Choć ta sztuka jest drażliwym tematem na archipelagu, japońscy tatuażyści są znani ze swojego talentu na całym świecie. Od ludów pierwotnych, przez epokę Edo, aż po czasy współczesne – odkryj, jak tatuaż na stałe zapisał się w historii Japonii.
Początki tatuażu w Japonii
Praktyka tatuowania sięga prehistorii, co potwierdzają gliniane figurki ozdobione plemiennymi symbolami, odnalezione w grobowcach z okresu Jomon.
Ajnowie, aborygeńskie plemię myśliwych, rybaków i zbieraczy, tatuowali się w ramach ochrony duchowej, ale także by podkreślić swój status społeczny lub dla ozdoby. Zgodnie z tradycyjnymi obrzędami, kobiety tatuowały sobie symbole na ramionach i wokół ust od okresu dojrzewania aż do ślubu.
Plemię Ajnów i tradycyjne tatuaże.
Mężczyźni natomiast byli tatuowani na twarzy i ciele, aby zamanifestować swoją przynależność do klanu lub wykonywany zawód.
Na niektórych wyspach południowej Japonii kobiety tatuowały sobie dłonie, aby wskazać, że są zamężne, co miało cel zarówno religijny, jak i społeczny.
Nielubiana starożytna sztuka
Relacje o Ajnach spisane przez chińskich kronikarzy wskazują na negatywny odbiór tatuażu. Te rytuały przejścia były źle rozumiane i uważane za praktyki barbarzyńskie. W konsekwencji, nadejście buddyzmu i chińskie wpływy w Japonii zaszkodziły wizerunkowi tej tradycyjnej sztuki, która stała się tabu 🤐. Do 1870 roku więźniowie byli piętnowani symbolami na ramionach lub czole w ramach kary. Jednocześnie Japończycy odwrócili się od tatuażu na rzecz mody na odzież i perfumy.
Rozkwit tatuażu w epoce Edo
W epoce Edo tatuaż przeżywał silny rozwój i pojawiła się pewna kodyfikacja. Wyróżniano tatuaż honorowy, który zdobił bohaterów, oraz tatuaż więzienny przeznaczony dla bandytów. Mimo to, japoński tatuaż nadal cieszył się złą sławą. W dużych miastach gwałtownie wzrastała liczba przestępców, którzy maskowali swoje nieusuwalne znaki więzienne nowymi, bardziej rozbudowanymi wzorami. Podobnie prostytutki i gejsze niskiej rangi tatuowały swoje ciała w celach estetycznych, co jeszcze bardziej pogłębiało negatywną konotację tej japońskiej sztuki.
Wytatuowani japońscy wojownicy w latach 1870. (koloryzowane fotografie).
Paradoksalnie, byliśmy świadkami narodzin nowego trendu, w którym tatuaż stał się jednocześnie dekoracyjny i symboliczny. Ilustrowana powieść Shui hu zhuan (“Opowieści znad brzegów rzek“), której bohaterami są w pełni wytatuowani wojownicy, odniosła w Japonii ogromny sukces. Warto zauważyć, że uliczni rycerze, znani ze swoich tatuaży i odwagi, również byli podziwiani w epoce Edo. Ciało pokryte eleganckimi wzorami stało się symbolem męskości i odwagi, inspirując japońską sztukę i literaturę.
Z drugiej strony, artyści Ukiyo-e oraz teatr Kabuki znacząco przyczynili się do rozkwitu tatuażu na archipelagu. W ten sposób można było zobaczyć ryciny smoków, tygrysów, karpi koi, węży i innych stworzeń z japońskiej mitologii na wielu drzeworytach. Popularność Ukiyo-e w połączeniu z udoskonaleniem technik grawerowania nadała nowy impuls tradycyjnemu japońskiemu tatuażowi.
Ten ostatni rozpowszechnił się szczególnie w kilku grupach zawodowych, zwłaszcza wśród strażaków, kurierów i w sektorze budowlanym. Czy wiesz, że niektórzy japońscy robotnicy mieli zwyczaj pracować bez ubrań? 😳
Tak było w przypadku tobis – pracowników wysokościowych, bardzo cenionych przez mieszkańców Japonii. Ci robotnicy często tatuowali sobie imponujące smoki, aby ozdobić swoje ciało i chronić się przed niebezpieczeństwem. Od popularności tatuażu do rozwoju wzorów narodził się nowy zawód: artysty-tatuażysty, czyli horishi w Japonii.
Tatuaż w Japonii, zakazany owoc
Wraz z otwarciem Japonii na świat, rząd Meiji, dbający o wizerunek kraju w oczach Zachodu, zdecydował o zakazie praktykowania tatuażu w 1872 roku. Wtedy to rysunki zaczęto ukrywać pod ubraniami, a zwyczaje praktykowane przez Ajnów i w niektórych regionach zostały zakazane. Tatuażyści działali w cieniu, w pobliżu portów, gdzie potajemnie przyjmowali marynarzy ⚓, jednocześnie oficjalnie wykonując inny zawód. Mimo to, japoński tatuaż, słynący ze swojego wyrafinowania, oczarował osobistości królewskie na całym świecie, takie jak książę Jerzy czy car Mikołaj II.
Podczas amerykańskiej okupacji po II wojnie światowej praktyka została ponownie zalegalizowana, jednak wizerunek tatuażu pozostał mroczny, ponieważ kojarzono go z niższymi klasami społecznymi i Yakuzą.
Tatuaż u Yakuzy
Choć tatuaż zyskał na popularności po wojnie oraz w latach 70. i 80., pozostał powszechną praktyką wewnątrz japońskiej mafii. Tradycja przejęta od ich ojców, bakuto, którzy znaczyli swoje ramiona okręgami symbolizującymi każde popełnione przestępstwo. Był to sposób na budzenie strachu w otoczeniu.
Tatuaż u Yakuzy.
W XIX wieku yakuza ostatecznie przyjęła tatuaż jako znak rozpoznawczy przestępczości zorganizowanej. Wytatuowane wzory służyły jako rytuały inicjacyjne, aby udowodnić zaangażowanie członków i przynależność do klanu. Yakuza postrzegali tę praktykę artystyczną jako sposób na wyrażenie swojej odwagi i wartości, jednocześnie marginalizując się od społeczeństwa.
Tatuaże yakuzy, zwane Irezumi, pokrywały dużą powierzchnię ciała, a nawet całość: plecy, tors, ramiona, pośladki i nogi.
Znaczenie tatuaży
Wśród najpopularniejszych wzorów yakuzy można wymienić:
- 🐲 smok lub lew, symbole ochrony przed niebezpieczeństwem
- 🐅 tygrys, który wyraża siłę i długowieczność
- 🐟 karp koi, symbol szczęścia i wytrwałości
- 🦅 feniks, który oznacza chwałę i nieśmiertelność
- 🐍 wąż, przywołujący moc i zdrowie
- 🗡 samuraj, który reprezentuje honor i lojalność
- 🌸 kwiat wiśni, który przywołuje kruchość przemijającego życia
- 💀 czaszka, demony, piwonia, lotos i inne ilustracje wywodzące się z azjatyckich legend.
Dziś yakuza preferują raczej dyskretne wzory typu plemiennego lub amerykańskiego niż styl japoński. Choć tatuaż jest częścią ich kultury, praktyka ta ma tendencję spadkową, ponieważ starają się oni bardziej wtapiać w tłum.
Zawód tatuażysty i sztuka Irezumi
Uczeń tatuażysty jest szkolony przez mistrza, który pracuje pod nazwiskiem, do którego dodaje słowo hori (grawerować). Obsługuje narzędzia, przygotowuje tusze i przez wiele lat uczy się rysować wzory swojego mentora, zanim sam będzie mógł tatuować klientów. Ponadto obserwuje i uczy się różnych tradycyjnych technik. Kiedy jest gotowy do pracy, oficjalnie otrzymuje imię tatuażysty wywodzące się od imienia jego mistrza.
Tatuaż irezumi wykonany za pomocą tébori.
To trudny zawód w Japonii, ze względu na niejasne przepisy. Sztuka tatuażu jest niedoceniana na własnej ziemi. Co więcej, japońskie władze regularnie go zwalczają. Od kilku lat mnożą się zatrzymania w salonach tatuażu, powołując się na ustawę z 2001 roku, która stanowi, że tylko lekarze mają prawo wstrzykiwać tusz pod skórę. Dlatego wielu japońskich tatuażystów wykonuje swoją sztukę potajemnie lub przenosi się za granicę.
Tradycyjna technika Irezumi
Irezumi to styl tradycyjnego japońskiego tatuażu, który polega na pokryciu dużej części ciała, a czasem całego ciała. Rysunki kończą się na nadgarstkach i kostkach, aby można je było łatwo ukryć pod ubraniem, tak jak robili to yakuza.
Ten typ tatuażu jest bardzo czasochłonny i bolesny. Artysta używa tébori, narzędzia składającego się z bambusowego patyka zakończonego igłami. Są one nasączone czarnym tuszem Nara, tuszem o niebiesko-zielonych pigmentach. Tatuażysta wprowadza tusz, nakłuwając skórę punkt po punkcie, w sposób powtarzalny.
Istnieje kilka form Irezumi w zależności od tatuowanego obszaru, można więc zdecydować się na tatuaż pełny lub bardziej zlokalizowany, jak „skorupa żółwia”, „rozcięty tors” czy po prostu „rękaw”, który rozciąga się na przedramieniu. Dziś, ze względu na ryzyko zakażenia, materiały zostały zmodernizowane ze względów sanitarnych, ale metody pozostają nienaruszone.
Jeśli masz ochotę na tradycyjne Irezumi, wiedz, że będzie to kosztować fortunę 💪. Pełny tatuaż może być wart nawet 30 000 euro 💰. Trzeba też mieć dużo czasu, ponieważ niektóre wzory wymagają ponad 5 lat pracy. Dla bardziej niecierpliwych można wybrać technikę dermografu, znacznie szybszą, ale mniej precyzyjną przy cieniowaniu.
Zazwyczaj tatuażysta najpierw wyznacza kontury maszynką, a następnie wypełnia je metodą tébori podczas wielu sesji. Wzory pozostają takie same jak w epoce Edo. Są to w większości stworzenia wywodzące się z azjatyckiej mitologii, otoczone elementami natury, takimi jak woda, ogień, fauna i flora. Gra cieni i świateł jest szczególnie wyraźna. Praktyka Irezumi jest niezwykle skodyfikowana, zarówno pod względem formatów, kolorów, jak i użytych technik. Ponadto artysta-tatuażysta ma w zwyczaju podpisywać swoje dzieło.
Stosunek do tatuażu we współczesnej Japonii
Choć tatuaż jest częścią historii Japonii, kraj ten nie do końca go akceptuje. Jednak nowoczesne podejście ewoluuje. Z reguły małe, dyskretne tatuaże są akceptowane, a nawet uważane za całkiem fajne 👍 w oczach młodych Japończyków. Ulubionymi wzorami są formy plemienne i tatuaże zachodnie.
Z drugiej strony, piętno dużych tatuaży jest wciąż żywe. Forma Irezumi, która pokrywa dużą część ciała, ma tendencję do odstraszania wszystkich pokoleń, zwłaszcza jeśli noszą je Japończycy. Tatuaż jest więc nadal kojarzony z półświatkiem i yakuzą. Warto zauważyć, że niektóre łaźnie publiczne, siłownie i onsen nadal wykluczają osoby wytatuowane. Należy również wiedzieć, że posiadanie tatuażu jest źle widziane w środowisku pracy. Na szczęście mentalność ewoluuje i sztuka tatuowania wydaje się coraz bardziej akceptowana w dużych miastach.
Przykłady tablic z zakazem wstępu dla osób wytatuowanych w niektórych miejscach publicznych.
Jeśli tatuaż nie jest jeszcze w pełni doceniany w Japonii, to w reszcie świata uważany jest za prawdziwe dzieło sztuki. Dlatego wielu zachodnich turystów tatuuje się na archipelagu. Jeśli chodzi o Japończyków, mamy nadzieję, że uświadomią sobie ten ukryty skarb, aby móc kultywować tradycyjną sztukę Irezumi.
