W Japonii niektóre święta są absolutnie obowiązkowe. Tak właśnie jest w przypadku festiwalu Setsubun, który bawi zarówno dzieci, jak i dorosłych! Podczas tego wyjątkowego dnia, który wyznacza przejście z zimy do wiosny, Japończycy świętują nadejście nowej pory roku.
Polowanie na demony, maki przynoszące szczęście – odkryj niezwykłe tradycje Setsubun oraz towarzyszący im folklor.
🌱 3 lutego świętujemy nadejście wiosny
Każdego roku w Japonii Setsubun matsuri zwiastuje nadejście wiosny i początek nowego roku według starego kalendarza księżycowego. To tradycyjne japońskie święto, znane z rzucania ziarnami fasoli, odbywa się w ostatni dzień zimy. Zazwyczaj przypada na 3 lutego, choć data ta może różnić się o jeden dzień w zależności od układu gwiazd. W tym dniu świętuje się risshun (początek wiosny) i cieszy się z okresu odrodzenia, kiedy to kwitną śliwy. Ulice są nawiedzane przez złowrogie stworzenia zwane oni, które straszą dzieci. Dzielnice tętnią życiem, a wokół miejsc kultu można zobaczyć procesje, tańce i inne rytuały ludowe. Co roku tradycja Setsubun nakazuje wypędzić demony i zaprosić szczęście do swojego domu. Jest to również okazja, by życzyć dobrego zdrowia swoim bliskim.
🏹 Setsubun, święto wypędzania demonów
Oni to demony z japońskiego folkloru, które przypominają ogry rodem z zaświatów. Te paskudne stworzenia miały być źródłem wielu nieszczęść, takich jak choroby czy katastrofy nękające ludzi. Wraz z nadejściem wiosny oni ponownie pojawiają się na powierzchni.
Tradycja mame-maki
Polowanie na demony to zwyczaj wywodzący się z popularnej opowieści i gry słów. Rytuał ten nazywa się mame-maki, co oznacza „rzucanie ziaren soi”. Z kolei 豆 „mame” wymawia się tak samo jak kanji 魔目 oraz 魔滅, które oznaczają odpowiednio „demon” „oko” oraz „demon” „zniszczenie”. Na czym polega ten koncept? Wymieść złe duchy, które chcą wejść do domu, i przyciągnąć pomyślność do swojego ogniska domowego.
W tym celu Japończycy rzucają ziarna fasoli przez okno lub wewnątrz domów. Wierzy się bowiem, że mają one moc niszczenia tych przerażających stworzeń. Jednocześnie wypowiadają magiczną formułę „Oni wa soto! Fuku wa uchi!”: „Precz z demonami! Szczęście do środka!”. W ten sposób złe moce i nieszczęścia minionego roku znikają, ustępując miejsca pozytywnej energii.
W okresie poprzedzającym festiwal Setsubun sklepy kombini wypełniają się maskami oni i torebkami z fasolą przynoszącą szczęście (fuku-mame) różnych marek, aby przygotować się do ceremonii. W dniu święta ziarna są prażone i umieszczane w kwadratowym pojemniku z drewna, aby służyły jako „amunicja” dla łowców, zanim zostaną zjedzone.
Z tej okazji głowa rodziny lub inny ochotnik zakłada maskę oni, by wcielić się w rolę demona. Jest on przeganiany przez dzieci gradem prażonych ziaren soi (mame). Następnie każdy zjada tyle ziaren, ile ma lat, a czasem o jedno więcej dla pewności. Ta tradycja zapewnia zdrowie i szczęście na kolejne dwanaście miesięcy.
🐟 Ryba na odstraszenie demonów
Istnieją również inne rytuały służące do odpędzania demonów. W niektórych regionach mieszkańcy wieszają na drzwiach girlandę z ostrokrzewu z głową ryby Iwashi. Ten ostry i cuchnący talizman idealnie nadaje się do odstraszania demonów, i nie tylko 😉
⛩ Świętowanie Setsubun w świątyni
W przeddzień wiosny świątynie organizują tradycyjne ceremonie z okazji Setsubun. Podczas mame-maki niektóre z nich zapraszają celebrytów, takich jak zapaśnicy sumo, maiko (uczennice gejsz) czy idole, aby rzucali w tłum poświęconą fasolę i inne upominki. Uroczystości kontynuowane są przy tradycyjnych tańcach, wielkich ogniskach i innych rytuałach ludowych. Oczywiście demony oni opanowują te miejsca, ku wielkiej radości dzieci. W Tokio nie przegap ceremonii w świątyniach Senso-ji lub Zojo-ji! W okolicach Nary udaj się do chramu Kasuga Taisha na Setsubun Mantoro. Z kolei w Kioto chram shintoistyczny Yoshida-jinja oraz świątynie Mibu-dera i Rozan-ji oferują wyjątkową, świąteczną atmosferę.
🍀 Tradycja Ehomaki dla szczęścia
Podczas święta Setsubun polowanie na demony to nie jedyna tradycja, która wyznacza rytm dnia. Wieczorem zwyczajem jest zjedzenie ehomaki, rodzaju futomaki pochodzącego z Osaki, które przynosi szczęście. Ale uwaga, aby magia zadziałała, należy przestrzegać pewnych zasad. Przede wszystkim ehomaki musi składać się z 7 składników, aby uczcić 7 bogów szczęścia Shichifukujin.
Następnie to długie sushi w rolce musi być skierowane w konkretną stronę (eho), wyznaczoną przez znaki chińskiego zodiaku. Na koniec, maki należy zjeść w całości, nie odzywając się ani słowem. Nie zapomnij pomyśleć życzenia, delektując się tym pysznym tradycyjnym przysmakiem.
🙋♂️ Jak zrobić ehomaki?
Potrzebujesz octowanego ryżu i siedmiu dowolnych składników. Może to być awokado, ogórek, marchewka, szpinak, grzyby, omlet, krewetki lub cokolwiek innego. Produkty są surowe lub gotowane w sosie na bazie soi, cukru, sake i mirinu, a następnie zwijane z ryżem w arkusz alg nori.
Ehomaki to nie jedyne danie, które spożywa się w przeddzień wiosny. W niektórych regionach można zjeść setsubun soba (makaron gryczany), grillowane sardynki „setsubun iwashi” lub inne specjały przygotowane na tę okazję.
🇨🇳 Pochodzenie festiwalu Setsubun
Oni przeganiany przez rzuty fasolą, autor: Hokusai. Źródło: Wikipedia
Dawniej Setsubun było chińskim świętem wprowadzonym przez szlachtę dworu cesarskiego na początku okresu Heian. Podczas tej uroczystości, znanej jako tsuina, strzelano z łuku lub wypędzano demony, rzucając fasolą. Setsubun przybrało swoją obecną formę w okresie Muromachi, a popularność zyskało w epoce Edo dzięki słynnej opowieści, w której oni zostaje pokonany przez rzut soją.
W Kraju Kwitnącej Wiśni Setsubun 節分 oznacza „podział pór roku”. Nazwa pochodzi od węzłów bambus, które przywodzą na myśl przejście między porami roku w kulturze japońskiej. Według wierzeń złe duchy są bardziej aktywne podczas zmian pór roku, kiedy to często chorujemy. Dlatego wypędza się je w przeddzień tego przełomowego momentu, aby rozpocząć nowy cykl z czystą kartą. Pierwotnie istniała ceremonia dla czterech pór roku: jesieni, zimy, wiosny i lata, ale zachowano jedynie obchody w przeddzień risshun. Dziś Setsubun świętuje się w gronie rodziny oraz w miejscach publicznych, takich jak świątynie, chramy czy szkoły, ku wielkiej radości wszystkich.
Źródło: Wikipedia
Setsubun w Japonii jest trochę jak święto Matki Boskiej Gromnicznej, które symbolizuje koniec zimy. W ten dzień, choć nie jest on wolny od pracy, kultywuje się tradycje i delektuje smakołykami. A może by tak skorzystać z okazji i pozbyć się swoich starych demonów metodą rzucania fasolą?
