Mitologia japońska kryje w sobie fascynujące historie i legendy pełne zwrotów akcji. W mitach założycielskich Japonii odnajdujemy kami, słynnych bogów wywodzących się z najstarszych wierzeń Kraju Kwitnącej Wiśni.
Kami to bóstwa lub duchy religii shinto, które odnajdujemy w naturze. Są one powiązane z siłami kosmicznymi i mogą nawet ucieleśniać dusze zmarłych osób. To duchy przodków, miejsc, elementów przyrody, a także dawnych cesarzy, którzy panują nad Japonią.
Odkryj znaczenie słowa „kami”, różne rodzaje bóstw, ich historię w religii shinto oraz najsłynniejszych japońskich bogów.
Kami: definicja i etymologia
Wyobrażenie bogini Amaterasu wychodzącej z jaskini, autorstwa Shunsai Toshimasa.
„Kami” oznacza po japońsku „duch” lub „istota wyższa” i odnosi się do wszystkich duchowych bytów czczonych w religii shintoistycznej. Może to być zarówno bóg, jak i duch.
Kami mogą być spersonifikowanymi bóstwami, podobnie jak w mitologii greckiej czy rzymskiej. Termin ten oznacza również duchy natury.
Ponadto niektóre osoby wysokiej rangi, takie jak cesarze czy przywódcy klanów, mogły po śmierci stać się kami. Kiedy chcemy przywołać wielu bogów, używamy słowa Kamigami.
Bóstwa shinto wyróżniają się swoimi zaletami i wadami. W mitologii japońskiej bogowie niekoniecznie są istotami doskonałymi, wychodząc z założenia, że w każdej rzeczy jest coś pozytywnego i negatywnego. Niewidzialni, przejawiają się poprzez boskie siły, które ożywiają elementy przyrody i mogą wywoływać klęski żywiołowe.
Kiedy są szanowani i czczeni, kami okazują się życzliwi, jednak uważaj, aby nie ściągnąć na siebie ich gniewu. Od wieków Japończycy oddają hołd kami, zyskując w ten sposób ich przychylność.
Różne rodzaje japońskich bogów
Sanktuarium shinto z bramą torii przy wejściu.
Shintoizm to religia animistyczna i politeistyczna oparta na wierze, że każda żywa istota lub przedmiot jest ożywiony przez ducha. Wspiera ona również istnienie wielu bogów, w przeciwieństwie do religii monoteistycznych.
Kojiki i Nihon Shoki to pierwsze dzieła referencyjne dotyczące mitów założycielskich Japonii, na których opiera się shintoizm. Ponadto religia shinto liczy miriady kami, które można podzielić na 3 rodzaje.
- Kami stwórcy
To pierwsi kami, którzy odegrali rolę w stworzeniu świata. Nazywani Kotoamatsukami, bóstwa te pojawiły się same z siebie, bez rodziców.
- Kami niebiańscy
Kami niebiańscy, czyli Amatsukami, żyją na Wysokiej Równinie Niebios. Są nieśmiertelni.
- Kami ziemscy
Podobnie jak ludzie, Kunitsukami są śmiertelni. Niektórzy z nich mieliby być potomkami Ninigiego, pierwszego kami, który przybył na Ziemię.
- ❓ Czy wiesz, że? Bramy torii wznoszą się czasem na ścieżkach prowadzących do sanktuariów shinto. Bramy te wyznaczają wejście do świętej przestrzeni. Aby je przekroczyć, należy lekko się ukłonić i przeprosić za zakłócenie spokoju kami zamieszkującego to miejsce. Uważaj jednak, aby nie przechodzić środkiem torii, ponieważ to przejście jest zarezerwowane dla bóstw.
Rola japońskich bóstw
Rycina Toyohary Chikanobu z 1878 roku przedstawiająca cesarza Meiji i jego żonę w otoczeniu kami oraz dawnych cesarzy.
W wierzeniach animistycznych elementy przyrody były po prostu szanowane za swoje piękno. Czczono góry, wiatr, morze i celebrowano boską naturę świata. Jednak postrzeganie kami ewoluowało wraz z historią Japonii.
Dawniej kami pełniły rolę ochronną w polowaniach, rybołówstwie, zbieractwie i uprawie ryżu. Modlono się do kami o błogosławieństwo dla ziemi i obfite zbiory.
Japońskie bóstwa mają również bezpośredni związek z rodziną cesarską. Jeden z najbardziej znanych mitów z Kojiki opowiada historię Ninigi-no Mikoto, wnuka bogini słońca i pierwszego kami, który zszedł na Ziemię, aby nią rządzić. Legendarny cesarz Jinmu miał być potomkiem księcia Ninigiego. Ten boski związek wyjaśnia, dlaczego cesarze są uważani w Japonii za półbogów.
Wreszcie, kami pełniły rolę ochrony przed chorobami, jak Hogami, bóstwo ospy. Później bogowie ewoluowali wraz z pojawieniem się nowoczesnych chorób. Ponadto Japończycy udają się do świątyń, aby otrzymać moc uzdrowienia.
Izanagi i Izanami: Początki wszechświata
Para Izanami i Izanagi na niebiańskim moście. Drzeworyt japońskiego artysty Utagawy Hiroshige z lat 1849-50. (Źródło: Ukiyo-e.org)
Dawniej Ziemia i niebo stanowiły jeden element, a wszechświat jeszcze nie istniał, ustępując miejsca chaosowi. Stopniowo, gdy kiełkowała forma istnienia, niebo i Ziemia rozdzieliły się i pojawił się pierwszy kami. Ame-no-Minaka-Nushi miał wielu potomków, w tym Izanagiego, boga stworzenia oraz Izanami, boginię śmierci i twórczynię wszechświata.
Para Izanagi i Izanami dała początek pierwszym wyspom Japonii. Z ich związku narodziło się wielu kami, królów elementów przyrody. Niestety, kiedy na świat przyszedł kami ognia, Izanami zmarła. Izanagi, zraniony stratą swojej towarzyszki, zabił dziecko w przypływie gniewu. Z tego fatalnego czynu powstało 8 wulkanów.
Próbując odzyskać ukochaną, bóg stworzenia udał się do krainy zmarłych, jednak bezskutecznie. Wracając do domu przerażony, bóg postanowił oczyścić się, biorąc kąpiel. Myjąc lewe oko, stworzył boginię słońca Amaterasu, następnie czyszcząc prawe oko, powołał do życia boga księżyca Tsukuyomi. Wreszcie, myjąc nos, Izanagi dał życie Susanoo, bogu wiatru i burz. Warto zauważyć, że rytuał oczyszczenia jest ceremonią praktykowaną do dziś w religii shinto.
Główni japońscy kami
Ilustracja Mario Gully’ego (źródło: marvel.fandom.com)
Spośród 300 kami wspomnianych w Kojiki, niektórzy są szczególnie czczeni w Japonii, o czym świadczą sanktuaria i kulty wzniesione na ich cześć. Oto najsłynniejsi bogowie japońskiego panteonu.
🌞 Amaterasu: bogini Słońca
To bez wątpienia najbardziej czczone bóstwo w religii shinto. Amaterasu, zrodzona z lewego oka Izanagiego, została wysłana przez niego na wysokie niebiańskie równiny, aby tam panowała. Królowa Takama-no-hara jest często przedstawiana za pomocą lustra, a czasem w ludzkiej postaci. Jej znaczenie w kulturze japońskiej jest tak wielkie, że jest symbolizowana na fladze Japonii przez czerwoną tarczę.
🌜 Tsukuyomi: bóg księżyca
Brat Amaterasu, Tsukuyomi, narodził się z prawego oka Izanagiego. Legenda głosi, że oboje kami pokłócili się, rozdzielając na zawsze księżyc od słońca.
🌪 Susanoo: kami morza i burz
Brat bogini słońca i boga księżyca, Susanoo pojawił się z nosa Izanagiego. Wypędzony przez ojca, kami morza udał się do niebiańskiego królestwa swojej siostry i sprowokował ją. Susanoo został następnie wygnany do prowincji Izumo. Zasłynął tam z walki z niebezpiecznym smokiem, zgodnie z legendą o Yamata no Orochi.
⚔ Hachiman: bóg wojny
Przedstawiany jako gołąb, Hachiman jest obrońcą Japonii. Dawniej modlono się do niego o pomyślność w rolnictwie i rybołówstwie, obecnie bóstwo to jest kojarzone z wojną.
🤔 Omoikane: bóstwo inteligencji
Kojarzony z mądrością i refleksją, Omoikane jest mistrzem trafnych rad. Często jest wzywany przez kami, aby znaleźć rozwiązania problemów.
🥋 Saruta hiko: król Ziemi
Ten potężny bóg o długim nosie rządzi ziemskimi kami i chroni most łączący Ziemię z Niebem. Jest bardzo obecny w Kojiki, zwłaszcza gdy wita wnuka bogini Słońca na Ziemi. Czczony za swoją siłę, Saruta hiko jest bogiem sztuk walki w Japonii.
🍚 Inari: kami ryżu i handlu
Bóstwo związane z uprawą ryżu, Inari cieszy się ogromną popularnością w kulturze japońskiej. Jako symbol dobrobytu, rolnicy czczą ją za obfite zbiory i płodność ziemi. Inari jest również opiekuńczą istotą dla kobiet. Często przedstawiana jest ze swoim posłańcem, Kitsune, lisem o wielu ogonach.
⚡ Raiden: bóstwo burzy
Ze swoimi bębnami Raiden, nazywany również Raijinem, tworzy błyskawice i grzmoty. Ten mistrz burzy o demonicznym wyglądzie wywołał tajfun, który powstrzymał inwazję Mongołów.
💨 Fujin: bóstwo wiatru
Pół człowiek, pół demon, Fujin jest bratem Raidena. Wyposażony jest w torbę, którą otwiera, aby wypuścić wiatr.
🖊 Tenjin: bóg literatury
Przedstawiany jako wół, bóstwo to zajmuje ważne miejsce w środowisku studenckim, zwłaszcza podczas egzaminów. Uosabia uczonego z epoki Heian.
😄 Uzume: kami radości
To bóstwo znane jest z tego, że pomogło bogom przywrócić światło poprzez taniec. Jej uśmiechnięta twarz widnieje na japońskich maskach, zwłaszcza w teatrze lub podczas tańców ludowych.
🐲 Ryujin: bóg morza
Ten smok panuje nad morzem i oceanami w Japonii. Jego sługami są stworzenia morskie: ryby, żółwie, meduzy… Ryujin jest przodkiem pierwszego cesarza Japonii, Jinmu, w mitologii japońskiej.
💧 Suijin: kami wody
Bóstwo to jest związane ze środowiskiem wodnym oraz legendarnymi lub rzeczywistymi stworzeniami, takimi jak smoki, węże i Kappa.
Japońskie bóstwa nie przestaną Cię zadziwiać swoimi legendami. Stoją one u podstaw wierzeń shinto i kultury Kraju Kwitnącej Wiśni. Ponadto będziesz mieć okazję oddać im cześć podczas festiwali Matsuri.
Zdjęcie okładkowe: Joycee-Joe na DeviantArt
Dowiedz się więcej
Yurei, przerażające japońskie duchy
Tengu, szanowany japoński demon
